Coma en vegetatieve toestand

Coma is een zware vorm van bewustzijnsverlies, als gevolg van een hersenbeschadiging.

De patiënt opent de ogen niet, spreekt niet en voert geen opdrachten uit, op welke manier hij daartoe ook wordt geprikkeld. Het verschil met slaap, waarop deze situatie lijkt, is dat de comapatiënt niet gewekt kan worden. Ook zijn er bij coma vaak stoornissen in elementaire functies zoals ademhaling en lichaamstemperatuur.

Wanneer de comateuze toestand niet verandert en stabiel blijft, spreken we van een langdurig coma (na minimaal één maand). De ogen blijven gesloten, wel worden de ademhaling en de temperatuur weer normaal. Maar meestal opent een comateuze patiënt na enkele weken de ogen, eerst als reactie op pijnprikkels en dan spontaan.

Als de motore reactie niet verder verbetert, er geen opdrachten worden uitgevoerd en door de patiënt nog steeds geen woorden worden gesproken, heet dit een vegetatieve toestand. Het verschil met langdurig coma is dat bij een vegetatieve toestand de ogen open zijn. Deze toestand kan wel jaren duren.

(Overigens zijn er nogal wat verschillende termen in omloop om de vormen van bewustzijnsverlies te benoemen.)

Oorzaken

Coma kan veel oorzaken hebben. De meest voorkomende is een breed verspreide beschadiging van de grote hersenen door een ongeval of door zuurstofgebrek (beroerte). Andere oorzaken kunnen zijn vergiftiging of vochtophoping na een operatie.

Gevolgen

Bij coma kan onder andere de zogenoemde reticulaire formatie beschadigd zijn. Deze ligt grotendeels in de hersenstam en heeft vooral invloed op de mate van alertheid. De reticulaire formatie bepaalt of iemand slaapt of juist klaarwakker is.

De meeste patiënten ontwaken geleidelijk weer uit coma. Daarna kan hij zich niets herinneren van de comatijd. Doorgaans herinnert hij zich evenmin iets van de periode daarna, hoewel hij toch de ogen open had en sprak. Die periode heet PTA (posttraumatische amnesie). De duur ervan kan een indicatie zijn voor de ernst van de cognitieve / mentale restverschijnselen, naast de diverse lichamelijke beperkingen. (Zie verder de informatie over hersenletsel)

Diagnose

De diagnose wordt vaak gesteld aan de hand van de Glasgow Coma Scale, waarmee artsen de mate van bewustzijn meten.

De Glascow Coma Scale: 

Behandeling

Meestal worden patiënten in een vegetatieve toestand zoveel mogelijk met rust gelaten. Artsen kunnen feitelijk weinig aan de situatie doen. De zogenoemde zintuigstimuleringstherapie legt zich daar niet bij neer. Door het aanbieden van zoveel mogelijk prikkels hoopt men de (met name jongere) patiënt weer tot leven te wekken. Deze therapie is in wetenschappelijke kringen vrij omstreden. In Nederland wordt de therapie in enkele plaatsen toegepast.

Cijfers

Naar schatting raken 1000 tot 3000 Nederlanders per jaar in coma.