Home
Actueel
HersenMagazine
‘Goede slaap helpt bij hersenaandoeningen’

‘Goede slaap helpt bij hersenaandoeningen’

Slecht slapen kan het gevolg zijn van bepaalde hersenaandoeningen, maar ook de oorzaak. Slaapwetenschapper Ysbrand van der Werf onderzoekt de rol van slaapproblemen bij onder meer dementie, depressie en de ziekte van Parkinson. Slaap in relatie tot hersenaandoeningen is het werkveld van Ysbrand van der Werf, neurowetenschapper aan het Amsterdam UMC, locatie VUmc.

In 2016 schreef slaapexpert Van der Werf het populairwetenschappelijke boek Iedereen Slaapt, waarin hij uitgebreid ingaat op wat er tijdens de slaap gebeurt. Maar ook op wat er mis kan gaan. Zo weet hij dat er een duidelijke link bestaat tussen slecht slapen en het ontwikkelen van een depressie. ‘Je slaapt slecht, komt daardoor in een depressie, met als gevolg dat je nog slechter gaat slapen. Dit is een neerwaartse spiraal. Psychiaters hebben vaak gedacht dat mensen slecht slapen omdat ze een depressie hebben. Maar nu blijkt dat het omgekeerde vaak het geval is: slechte slaap is een sterkere voorspeller van een depressie dan andersom. Dit heeft onze gedachten veranderd in de aanpak van depressies. Daarom wordt slaaptherapie nu ook toegevoegd aan onze behandelingen voor deze ziekte. Zo’n therapie kan in bepaalde gevallen de voorkeur hebben boven pillen, die nog steeds vaak worden voorgeschreven.’

Sneller achteruit

Twee andere hersenaandoeningen die Van der Werf bestudeert in relatie tot slapen zijn de ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson. Veel patiënten met deze ziekten slapen slecht. Ze liggen ’s nachts vaak wakker, zijn overdag slaperig en hebben een verschoven dag-nachtritme. ‘Het lijkt erop dat slecht slapen een onderdeel is van de ziekte, omdat hersenstructuren, betrokken bij de slaap, ook worden getroffen door de hersenaandoening.’ Daarnaast bewegen deze patiënten minder, zitten ze veel binnen met weinig daglicht en krijgen ze bepaalde medicatie die effect heeft op hun slaap.’ Al deze factoren beïnvloeden volgens Van der Werf de slaap nadelig. ‘Mensen voelen zich al niet goed door hun ziekte en dan komt dat slechte slapen er nog eens bovenop. Bij de ziekte van Alzheimer zien we bovendien dat slechte slapers sneller achteruitgaan. Het is van belang beide patiëntengroepen ook slaaptherapie aan te bieden. Slaapprofessor Eus van Someren, een van mijn leermeesters, heeft zo’n tien jaar geleden aangetoond dat met lichttherapie mensen met de ziekte van Alzheimer beter gaan slapen en minder snel achteruitgaan. Hun biologische klok wordt zo weer op tijd gezet.’

REM-slaapstoornis

Een andere bijzondere ontdekking waar Van der Werf zich in verdiept, is een REM-slaapstoornis die bij sommigen voorafgaat aan het krijgen van ziekte van Parkinson. De REM-slaap is de slaap waarin we dromen. REMs, Rapid Eye Movements, kenmerken de fase van de nachtrust waarin ons lichaam als het ware verlamd is. Alleen onze ogen bewegen. ‘Het is maar goed dat ons lichaam dan niet beweegt. Als je droomt dat je tennist, danst, rent of vecht en dat ook echt doet, kun je jezelf en je bedpartner behoorlijk beschadigen,’ vertelt de Amsterdamse hoogleraar. Het lijkt erop dat mensen die tijdens de REM-slaap de bewegingen uit hun droom ook in het echt maken, een grotere kans hebben op het later krijgen van de ziekte van Parkinson. Dan moeten eerst wel andere oorzaken van de REM-slaapstoornis zijn uitgesloten, zoals bepaalde medicatie tegen depressiviteit, een aantal auto-immuunziekten en posttraumatische stressstoornis, benadrukt Van der Werf. ‘Ik ga deze REM-slaapstoornis, als voorspeller van de ziekte van Parkinson, nu verder onderzoeken. Ik wil daarmee de ziekte van Parkinson beter begrijpen en proberen die in een vroeg stadium te bestrijden.'

Lichaam en geest

Goed slapen is voor het welzijn van iedereen van groot belang. ‘En slapen is niet alleen uitrusten,’ weet de neurowetenschapper. Slapen zorgt bijvoorbeeld ook voor het vastleggen van herinneringen, de verwerking van emoties, de afgifte van hormonen, het verwijderen van afvalstoffen in de hersenen, het onderhoud van het afweersysteem en de doorbloeding van de huid. ‘Het hele lichaam heeft baat bij slaap, inclusief de hersenen,’ licht Van der Werf toe. ‘Slecht slapen is misschien wel de meest voorkomende aandoening. Ongeveer 10 procent van de wereldbevolking lijdt aan insomnie, de klinische vakterm voor slecht slapen. Het wordt tijd dat daar meer aandacht voor komt. Er valt een hoop winst te behalen, zeker ook bij mensen met hersenaandoeningen. Door goed slapen functioneer je altijd beter.’

Aanmelden nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze digitale nieuwsbrief en blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Aanmelden