Laat slapen is sociale norm voor pubers - Hersenstichting
Home
Actueel
Nieuws
Laat slapen is sociale norm voor pubers
Delen
 

Laat slapen is sociale norm voor pubers

Onderzoek naar pubers en hun slaapgedrag en stressgevoelens

 

In maart 2018 voerde Youngworks, in opdracht van de Hersenstichting, een kwalitatief onderzoek uit onderen jongeren van 12-16 jaar. Komende jaren wil de Hersenstichting de thema’s slaap en stress verder onder de aandacht brengen bij de doelgroep. De puberteit is namelijk een fase waarin belangrijke veranderingen plaatsvinden in de hersenen. Pubers zijn echter lastig te bereiken via traditionele kanalen en vragen een speciale aanpak. Daarom liet de Hersenstichting een behoeftepeiling doen onder pubers en hun ouders. Centraal stond de vraag: hoe zijn pubers te bewegen om gezonde keuzes te maken, op gebied van slapen en stress, om zodoende hersenaandoeningen in de toekomst te voorkomen?

Aanpak van het onderzoek

Met 22 jongeren uit Amsterdam en wijde omgeving zijn duo-gesprekken gevoerd. Na elk duo-gesprek ging Youngworks kort in gesprek met de ouder. Voorafgaand aan de gesprekken hielden de jongeren een week lang een dagboekje bij waarin ze hun slaapgedrag en stressgevoelens noteerden. Tijdens de gesprekken vertelden jongeren openhartig over hun gedrag, percepties en ervaringen met stress en slaap. Ook dachten ze mee over manieren waarop de Hersenstichting jongeren kan ondersteunen bij een gezond slaappatroon en het verminderen van stress.

Belangrijkste inzichten

  • Jongeren zijn zich bewust van hun gedrag: ze weten dat ze te laat gaan slapen of dat ze lang wakker liggen. Ze weten dat het afwijkt van de norm: slapen is gezond. Maar ze willen of kunnen dit gedrag niet veranderen.
  • Jongeren weten redelijk goed hoeveel uur ze per nacht moeten slapen en kennen de slaaphygiëne regels. Zo weten vrijwel alle jongeren dat blauw licht van smartphones en iPad’s negatief werkt voor je slaap. Maar ze zijn minder bekend met de benefits van slaap en de gevolgen van een ongezond slaappatroon.
  • We onderscheiden 3 type jongeren die verschillen naar slaapgedrag. Goede slapers gaan doordeweeks op tijd naar bed, slapen voldoende uren en hebben geen slaapproblemen. Probleemslapers hebben moeite met inslapen door piekeren over school, peergroup en social media. Laatslapers liggen er doordeweeks steevast te laat in door ‘slaap-uitstelgedrag’. Ze stellen het slapen uit, niet omdat ze er een hekel aan hebben, maar omdat ze moeite hebben met plannen en stoppen met mediagebruik. Mediagebruik biedt voordelen op korte termijn, zoals ontspanning, verbondenheid, entertainment. Door de afleidingen van media en slechte planning lopen ze vertraging op met huiswerk waardoor ze ‘s avonds langer bezig zijn. Daarnaast blijven ze, eenmaal in bed, doorkijken naar media en vergeten de tijd.
  • Opvallend is dat ‘laat slapen’, volgens jongeren, de sociale norm is geworden. Tijdens de les vallen leerlingen in slaap, iedereen is moe, op social media worden diep in de nacht chats en apps gepost. Laat slapen is stoer, het geeft pubers een gevoel van autonomie. Daardoor is er weinig urgentie om het gedrag te veranderen.
  • Ouders spelen een belangrijke rol in het slaapgedrag van hun kinderen. Coachende ouders hebben een regulerende invloed op het slaapgedrag van hun kinderen. Ze motiveren hun kinderen om op tijd naar bed te gaan en maken samen afspraken. Andere ouders laten hun pubers daarin vrij. Ze zijn van mening dat hun kinderen oud en wijs genoeg zijn om zelf te bepalen wanneer ze naar bed gaan. Ofwel ze hebben niet door dat hun kinderen laat gaan slapen.
  • Uit de gesprekken blijkt dat het thema ‘stress’ een beladen, negatieve connotatie heeft. Stress wordt door pubers geassocieerd met de volwassenwereld, werk en relaties. Dat is niet cool. Opvallend is dat ouders stress bij hun kinderen bagatelliseren. Ouders vinden het thema stress dan ook wat overtrokken in relatie tot pubers.
  • Pubers koppelen stress primair aan school, als dé veroorzaker van stress. Overige spanningen en zorgen labelen ze niet als ‘stress’, dat vinden ze te zwaar. Maar als we erover doorpraten blijkt dat ze wel degelijk stress ervaren. Schoolwerk, gezinssituatie, druk van ouders, social media leiden tot stressgerelateerde klachten.
  • Beide thema’s, slapen en stress, hebben veel met elkaar te maken. Stress geldt als veroorzaker en als gevolg van slecht slapen. Uit het onderzoek blijkt dat slaap een goede ingang om pubers en ouders te bereiken met informatie over zowel slaap als stress. Vandaar dat Youngworks aan de Hersenstichting adviseerde om de strategie te richten op het thema slaap. Slaap kan bovendien goed vertaald worden naar een positieve boodschap en werkt motiverend voor gedragsverandering.

 

Voorbeelden van antwoorden uit het onderzoek:

Laatslaper: “Meestal ga ik wel op tijd naar bed, maar voordat ik echt slaap, duurt het nog wel even. Dan ga ik in bed Netflixen en kijk ik series, soms tot 1 uur ‘s nachts. Mijn ouders weten niet dat ik zo laat ga slapen. Ik moet mijn iPad en smartphone beneden laten liggen. Maar ik leg altijd lege hoesjes neer, hebben ze toch niet door.” (jongen, 15 jaar)

 

Probleemslaper: “Dan kijk ik naar mijn wekker en denk ik ‘Oh nee, nu is het alweer zo laat? Nu ga ik zeker een onvoldoende halen op de toets morgen’. Dan kom ik al helemaal niet meer in slaap. Soms lig ik tot 3 uur ‘s nachts te woelen in mijn bed. Ik wou dat de Hersenstichting een piekerstopknop kon maken, dat zou mij enorm helpen.” (meisje, 14 jaar)

 

Ouder: “Hij is 15 jaar, bijna volwassen, ik ga niet voor hem bepalen wanneer hij moet gaan slapen. Hij weet zelf wanneer hij moe is. Ik vond dat vroeger ook verschrikkelijk als mijn ouders zeiden dat ik naar bed moest terwijl ik niet moe was. Dat heeft echt geen zin.”

Dit is contactinfo