Delen

Coma en niet-responsief waaksyndroom

Coma is een zware vorm van bewustzijnsverlies, alsgevolg van een hersenbeschadiging.

De patiënt opent de ogen niet, spreekt niet en voert geen opdrachten uit, op welke manier hij daartoe ook wordt geprikkeld. Het verschil met slaap, waarop deze situatie lijkt, is dat de comapatiënt niet gewekt kan worden. Ook zijn er bij coma vaak stoornissen in elementaire functies zoals ademhaling en lichaamstemperatuur.

Wanneer de comateuze toestand niet verandert en stabiel blijft, spreken we van een langdurig coma (na minimaal één maand). De ogen blijven gesloten, wel worden de ademhaling en de temperatuur weer normaal. Maar meestal opent een comateuze patiënt na enkele weken de ogen, eerst als reactie op pijnprikkels en dan spontaan.

 

Als de motorische reactie niet verder verbetert, er geen opdrachten worden uitgevoerd en door de patiënt nog steeds geen woorden worden gesproken, noemt men dit tegenwoordig niet-responsief waaksyndroom. Het verschil met langdurig coma is dat bij het niet-responsief waaksyndroom de ogen open zijn. Deze toestand kan wel jaren duren. Vroeger werd dit ook wel vegetatieve toestand of coma vigil genoemd, maar ook nu zijn er nog steeds verschillende termen in omloop om de vormen van bewustzijnsverlies te benoemen.

Oorzaken

Coma kan veel oorzaken hebben. De meest voorkomende is een breed verspreide beschadiging van de grote hersenen door een ongeval of door zuurstofgebrek (beroerte). Andere oorzaken kunnen zijn vergiftiging of vochtophoping na een operatie.

Diagnose

De Glascow Coma Scale

 

De diagnose wordt vaak gesteld aan de hand van de Glasgow Coma Scale, waarmee artsen de mate van bewustzijn meten.

Gevolgen

De meeste mensen die in coma raken herstellen binnen enkele uren of dagen weer naar een volledig bewustzijn (ongeveer 65%), een klein gedeelte overlijdt (ongeveer 18%). Veel mensen die 'snel' bijkomen hebben nog wel enige tijd restverschijnselen in het bewegen, het waarnemen, of het denken. Sommigen (25-50%) houden er zelfs levenslang last van.


Als de comateuze toestand langer aanhoudt, is de kans groter dat iemand alsnog overlijdt. Als dit niet gebeurt en de ogen gaan open, ontstaat het niet-responsief waaksyndroom. Slechts een klein deel van de patienten ontwaakt uit een niet-responsief waaksyndroom. Dit gebeurt niet van het ene op het andere moment, maar is een langzaam en geleidelijk proces. Voorbeelden van tekenen van terugkerend bewustzijn zijn het uiten van emoties of het richten van de blik. Dit is de laagbewuste toestand.

Pas als de patiënt zover herstelt dat hij weer kan communiceren en meer kan dan het uitvoeren van heel eenvoudige opdrachten, is er sprake van een volledig bewuste toestand. De kans is echter nog steeds heel groot dat er allerlei restverschijnselen aanwezig zijn.

 

Mogelijke restverschijnselen zijn: coördinatiestoornissen inzake bewegingen; spierspasmen; stoornissen in het begrijpen; taal- en spraakstoornissen; geheugenproblemen; problemen bij denken, aandacht en concentratie; problemen in het tempo van informatieverwerking (vertraging); karakterveranderingen; psychiatrische stoornissen. Als bijkomend probleem zijn patiënten vaak (ook na een zogenaamd 'licht' of 'mild' letsel) veel sneller vermoeid en kunnen ze minder belasting aan.

Behandeling

Coma
De behandeling van de oorzaak van het coma is van groot belang. Daarnaast staan hartslag, bloeddruk en temperatuur onder controle. Een comapatiënt krijgt voeding en vocht via een infuus en/of sonde. Soms is beademing noodzakelijk. Door medicatie of andere maatregelen wordt getracht de zwelling van de hersenen zo snel mogelijk te doen verminderen. Door goede verpleegkundige zorg en gerichte fysiotherapie wordt de kans op complicaties zoals doorliggen en het ontstaan van vergroeiingen zo klein mogelijk gehouden. Er zijn geen gerichte behandelingen bekend om het bewustzijn van mensen in coma op te wekken.

 

Niet-responsief waaksyndroom

Op een enkele plaats in Nederland bestaat de mogelijkheid om een behandelprogramma toe te passen bij patiënten die niet langer dan zes maanden in een toestand van verminderd bewustzijn (laagbewust of niet-responsief waaksyndroom) zijn. Het doel is de patiënt weer volledig bij bewustzijn te brengen en hem daarna op een zo hoog mogelijk niveau te laten functioneren. De belangrijkste onderdelen van het programma bestaan uit het verbeteren van de basale lichaamsfuncties en het stimuleren van de alertheid, van de mogelijkheden tot bewegen en in een latere fase van de denkfuncties. Patiënten ouder dan 25 jaar komen helaas (nog) niet in aanmerking voor dit progamma.

Cijfers

Naar schatting raken 1000 tot 3000 Nederlanders per jaar in coma.

Aanmelden nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze digitale nieuwsbrief en blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Aanmelden Stel uw vraag online
Dit is contactinfo