Depressie

Een depressie heeft een grote impact op het dagelijks leven van de patiënt en de omgeving. Maar wat is depressie en welke vormen zijn er? Wat zijn de oorzaken? En wat is eraan te doen?

Verschillende vormen

Depressie is een complexe aandoening waarbij verschillende hersensystemen betrokken zijn. Een depressie wordt door iedereen anders ervaren. Er is een aantal variabelen waarmee je de verschillende soorten depressie kunt indelen.

 

Van licht tot ernstig

Depressies kunnen ten eerste variëren in ernst. Bij een lichte depressie zijn er enkele depressieve symptomen en kunnen patiënten met weinig hulp functioneren. Bij een matig ernstige of ernstige depressie zijn er meer klachten die bovendien vaak ernstiger zijn. Vaak is snel professionele hulp nodig.

 

Van een paar maanden tot chronisch

Behalve in ernst, variëren depressies ook in duur en frequentie. Bij ongeveer de helft van de mensen duurt een depressieve periode korter dan drie maanden. Bij 15 tot 20 procent van de patiënten heeft de depressie een chronisch karakter en kan meerdere jaren duren. Soms komt een depressie maar één keer voor in iemands leven, maar vaak keert zo’n periode helaas terug. De kans op herhaling is 50 tot 80 procent en neemt toe naarmate iemand meerdere episodes heeft doorgemaakt. Daarom is er bij de behandeling steeds meer aandacht voor het voorkomen van een terugval.

 

Andere soorten depressie

Daarnaast bestaan er verschillende subtypen van depressie. Er is de seizoensgebonden depressie, denk maar aan de herfst- of winterdepressie. Vlak na een bevalling kan bij vrouwen een portpartum depressie optreden. Er zijn depressies met psychotische kenmerken, zoals wanen en hallucinaties. En ze kunnen voorkomen in combinatie met manische periodes waarin de patiënt juist overmatig actief en uitgelaten is. Dan spreken we van een manisch-depressieve of bipolaire stoornis.

Oorzaken en risicofactoren

Over hoe een depressie ontstaat, is nog veel onduidelijk. Meestal speelt een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren een rol.

 

Biologische factoren

Erfelijkheid is de belangrijkste biologische factor. In sommige families komen depressies vaker voor dan in andere. Bij vrouwen komt depressie twee keer zo vaak voor als bij mannen. Andere mogelijke biologische factoren zijn een ontregeld stress-, hormoon- of immuunsysteem. Maar ook het gebruik van medicijnen, alcohol en drugs kunnen bijdragen aan het ontstaan van een depressie. Tenslotte bestaat er een verhoogde kans op een depressie voor mensen die lijden aan een andere hersenaandoening of chronische lichamelijke ziekte, zoals dementie, de ziekte van Parkinson of een beroerte.

 

Sociale factoren

Ook een ingrijpende gebeurtenis kan een depressie veroorzaken. Bijvoorbeeld het overlijden van een naaste, een echtscheiding of ontslag. De depressie treedt dan niet altijd meteen na de gebeurtenis op. Bedreigende omstandigheden zoals seksuele, lichamelijke of geestelijke mishandeling kunnen soms pas jaren later in het leven nog een depressie oproepen. De aanleiding is echter niet altijd zo overduidelijk ingrijpend. Mensen die zich langdurig eenzaam voelen en/of een klein sociaal netwerk hebben, lopen ook extra risico op het ontwikkelen van een depressie.

 

Psychische factoren

De meeste mensen die iets ergs meemaken, kunnen soms langdurig verdrietig zijn, maar raken niet in een depressie. Gevoeligheid voor een depressie kan ook te maken hebben met psychische factoren: bepaalde persoonlijke eigenschappen of karaktertrekken. Faalangst, weinig zelfvertrouwen en moeite om steun te vragen kunnen bijvoorbeeld het risico verhogen.

Hoe herkent u een depressie?

Iedereen heeft wel eens last van sombere periodes. Van een depressie kan sprake zijn als iemand gedurende minimaal twee weken tenminste een van beide onderstaande symptomen heeft:

  • Een neerslachtige, sombere stemming gedurende het grootste deel van de dag, bijna elke dag. Bij kinderen, jongeren of ouderen kan dit ook een prikkelbare stemming zijn.
  • Ernstig verlies van interesse in bijna alle activiteiten gedurende het grootste deel van de dag, bijna elke dag.

 

Heeft iemand beide bovenstaande symptomen, dan moeten daarnaast tenminste drie van de onderstaande kenmerken aanwezig zijn om te kunnen spreken van een depressie. Bij slechts één van bovenstaande symptomen moeten vier van onderstaande kenmerken aanwezig zijn:

  • Minder of meer eetlust of een duidelijke verandering in gewicht.
  • Slaapproblemen: meer of juist minder slapen.
  • Aanhoudende lichamelijke onrust of juist traagheid.
  • Vermoeidheid en verlies van energie.
  • Gevoel van waardeloosheid of schuldgevoelens.
  • Concentratieproblemen of besluiteloosheid.
  • Terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding.

 

Welke symptomen er zijn, verschilt per persoon. Bij een depressie is er sprake van psychisch lijden en wordt het dagelijks en beroepsmatig functioneren ernstig belemmerd.

Diagnose

Een depressie is niet altijd makkelijk te herkennen. Vooral als de klachten voornamelijk lichamelijk zijn, zoals vermoeidheid en pijn in het hoofd, de maag, spieren en gewrichten. Bovendien is een depressie (nog) niet vast te stellen door een lichamelijk onderzoek, bloed- of hersenonderzoek. De diagnose is helemaal gebaseerd op een psychiatrisch onderzoek en op wat de patiënt zelf over zijn ziektegeschiedenis vertelt.

Gevolgen

Voor mensen met een depressie

Een depressie kan ingrijpende gevolgen hebben voor het dagelijkse leven. Patiënten kunnen vaak alleen nog gedeeltelijk of helemaal niet meer werken, voor hun gezin zorgen of onderwijs volgen. Bovendien kunnen gevoelens van angst, somberheid, wanhoop en uitzichtloosheid zo ondraaglijk zijn dat mensen overwegen om een einde aan hun leven te maken. Vaak zijn er ook lichamelijke klachten die het leven van de patiënt en zijn naaste omgeving kunnen ontregelen. Voorbeelden zijn een verstoord slaapritme, energieverlies, veranderde eetlust, obstipatie of libidoverlies. Tenslotte hebben mensen met een depressie een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

 

Voor de omgeving

Samenleven met iemand met een depressie is zwaar. Het aanpassings- en incasseringsvermogen van partner, kinderen en andere naaste familie en vrienden staat vaak onder druk. Bij zoveel negatieve signalen van degene die een depressie heeft, is het voor de mensen in de omgeving moeilijk om positief te blijven en begrip te tonen. Daardoor kunnen zij zich machteloos, gefrustreerd, eenzaam en wanhopig voelen.

Behandeling van depressie

Depressies kunnen na verloop van tijd vanzelf over gaan. Dit gebeurt vaker als de klachten licht zijn. Het is bij een depressie belangrijk dat er steun is vanuit de omgeving, aandacht voor goede zelfzorg en voldoende beweging en ontspanning. Is er toch professionele behandeling nodig, dan verloopt die stapsgewijs van licht tot intensief.

 

Getrapte zorg

Bij ‘getrapte zorg’ wordt de behandeling afgestemd op de situatie van de patiënt. Minimale hulp als het kan en intensieve hulp als het nodig is. De behandeling kan bestaan uit coachende begeleiding, psychotherapeutische behandeling en/of medicijnen. De stappen zijn als volgt:

  1. Eerste stap interventies bij een lichte depressie. Voorbeelden zijn zelfhulp, online tools (e-health) en begeleiding om dagelijks activiteiten te ondernemen en te bewegen of sporten.
  2. Psychotherapeutische interventies bij een matig tot ernstige en/of terugkerende depressie. Bij een psychotherapeutische behandeling leren mensen methoden om beter met hun depressie om te gaan en hun kwetsbaarheid ervoor te verminderen.
  3. Behandeling met antidepressiva. In onze hersenen zijn stoffen actief die zorgen dat de verschillende delen goed met elkaar communiceren. Serotonine en noradrenaline zijn twee neurotransmitters, die ook belangrijk zijn bij het regelen van gevoelens als angst en somberheid. Antidepressiva beïnvloeden deze neurotransmitters en kunnen tot herstel leiden. Of antidepressiva deel uitmaken van de behandeling wordt in nauw overleg met de arts bepaald.

 

Overige behandelingen
Bij een zogenaamde 'therapieresistente depressie' leiden geen van bovengenoemde behandelingen tot verbetering. Ook dan zijn er nog behandelmethoden. Zo kan electroconvulsietherapie (ECT) uitkomst bieden. Tijdens deze behandeling wordt onder gecontroleerde omstandigheden (narcose en spierverslapping) een epileptische aanval opgewekt. Op de korte termijn is dit een zeer effectieve behandeling bij 50 tot 70 procent van de therapieresistente depressieve patiënten.

 

Bij specifieke vormen van depressie worden ook andere behandelmethoden gebruikt. Bijvoorbeeld lichttherapie bij mensen met seizoensgebonden depressie.

Cijfers

In 2016 waren er volgens het RIVM 551.000 mensen met een depressie (op basis van een bevolkingsonderzoek). Een deel van deze groep is niet geregistreerd: 507.200 mensen met een depressie waren bekend bij de huisarts.

Depressie komt voor bij alle leeftijden, maar openbaart zich meestal tussen de 25 en 45 jaar. De aandoening komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Aanmelden nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze digitale nieuwsbrief en blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Aanmelden Stel uw vraag online