Oorzaken

Bij verslaving spelen de hersenen een grote rol. Drugs (waar ook alcohol en nicotine bij horen) hebben namelijk rechtstreeks invloed op de hersenen.
Drugs kunnen invloed uitoefenen op de werking van zowel de zenuwcellen van de hersenen als de neurotransmitters (signaalstoffen in de hersenen). Elke drug heeft zijn eigen specifieke werking en invloed op verschillende neurotransmittersystemen. Wel hebben ze allemaal invloed op dopamine. Dopamine is een stof die hoort bij het beloningssysteem van de hersenen. Dopamine zorgt ervoor dat we ons tevreden en beloond voelen. Door het gebruik van drugs wordt er in de hersenen meer dopamine gemaakt. Hierdoor voelen veel drugsgebruikers zich goed. Doordat dit gevoel fijn is willen drugsgebruikers dit vaker ervaren en gaan mensen dus ook vaker gebruiken. Er zijn ook mensen die drugs gebruiken als ze ongelukkig zijn. Dit ervoor zorgen dat mensen verslavende stoffen (overmatig) gebruiken.

De zenuwcellen in de hersenen veranderen door het gebruiken van drugs. De hersenen worden minder gevoelig voor de lichaamseigen neurotransmitters. Niet alleen voor dopamine, maar ook voor andere neurotransmitters zoals endorfine. Deze neurotransmitters binden normaal gesproken aan een ontvanger (receptor) op de hersencellen. Drugs hebben effecten op deze receptoren. De receptoren kunnen:

  • Toenemen in aantal. Hierdoor kunnen neurotransmitters of de drugs op meerdere plekken binden. Het gevoel dat deze neurotransmitters en/of drugs veroorzaken wordt hierdoor versterkt.
  • Afnemen in aantal. Hierdoor kunnen neurotransmitters op minder plekken binden. Hierdoor kunnen normale gevoelens zoals angst minder sterk gevoeld worden. Dit gevoel wordt normaal gesproken veroorzaakt doordat de natuurlijke neurotransmitters binden aan de receptoren. Omdat de bindingsmogelijkheden afnemen, neemt het te veroorzaken gevoel ook af.
  • Veranderen; als de receptoren van vorm veranderen kunnen de neurotransmitters niet meer binden of juist veel beter binden.

Drugsgebruikers zijn constant bezig met de drug en verlangen hevig naar het gebruiken van de drugs (hunkering). Ze komen in een zich steeds herhalend patroon wat moeilijk te doorbreken is. Dit gedrag komt in dergelijke mate voor dat het dagelijkse leven hieronder lijdt. Deze mensen worden verslaafd genoemd.

609.500 mensen

Volgens het RIVM was dit het aantal mensen in 2016 tussen de 18 en 64 jaar met een alcohol- of drugsstoornis (op basis van een bevolkingsonderzoek).

477.400 mensen

Volgens het RIVM was dit het aantal mensen met een alcoholstoornis.

178.800 mensen

Volgens het RIVM was dit het aantal mensen met een drugsstoornis.

Een groot deel van deze groep is niet geregistreerd bij de huisarts.

In 2016 waren er namelijk volgens het RIVM in totaal 189.000 mensen met middelengerelateerde en verslavingsstoornissen bekend bij de huisarts. Hiervan waren er 86.100 mensen met chronisch alcoholmisbruik, 16.400 met acuut alcoholmisbruik/intoxicatie, 32.600 met geneesmiddelmisbruik en 60.700 met drugsmisbruik.

De totaalcijfers zijn ontdubbeld; dit betekent dat een persoon maximaal 1 keer meetelt, ook al heeft hij meerdere middelengerelateerde en verslavingsstoornissen.

Kijk voor meer cijfers op de website van Jellinek .

Soorten drugs

De verschillende soorten drugs kunnen worden ingedeeld in de volgende categorieën:

  • Verdovende middelen werken bewustzijnsverlagend. Deze middelen veroorzaken een rustig en ontspannen gevoel. Voorbeelden zijn alcohol, slaapmiddelen, GHB en heroïne.
  • Stimulerende middelen geven energie. Deze middelen veroorzaken een alert en energiek gevoel bij de gebruiker. Voorbeelden zijn cafeïne (koffie, energiedrankjes), nicotine (tabak), XTC, cocaïne en amfetamine (speed). Ze eisen van het lichaam een abrupt en snel energieverbruik, waardoor de gebruiker zich later uitgeput voelt en aan hoofdpijn en duizeligheid lijdt.
  • Bewustzijnsveranderende middelen geven de gebruiker een andere belevenis van de wereld. Voorbeelden zijn cannabis (wiet/hasj), LSD en paddo’s. Onder bewustzijnsveranderende middelen vallen ook inhalantia. Dit zijn snuifmiddelen zoals ether (vindbaar in lijm) en aceton (dat in nagellakremover zit). Deze snuifmiddelen leiden tot een soort roes en diepe slaap, soms gevolgd door hallucinaties.

Deze indeling is niet voor alle drugs makkelijk te maken. De verschillende drugs kunnen ook twee werkingen hebben. Dit komt omdat ze op verschillende neurotransmittersystemen invloed hebben.

Waardoor raakt iemand verslaafd?

De kans op verslaving wordt door verschillende factoren beïnvloed. Het is hierdoor erg moeilijk te voorspellen of iemand wel of niet verslaafd raakt. De belangrijkste oorzaken van verslaving zijn:

  • Soort drugs; afhankelijkheid treedt in verschillende mate op bij de verschillende middelen. Zo zijn heroïne en nicotine bij veel mensen al na enkele keren gebruiken verslavend, terwijl cannabis minder verslavend is. Dit komt doordat drugs zoals heroïne het beloningssysteem sterker beïnvloeden. Dit is dan ook sterker verslavend.
  • Genetische factoren; erfelijke factoren spelen waarschijnlijk voor 40-60% een rol bij de ontwikkeling van een verslaving. Welke genen (stukjes DNA) precies een rol spelen is nog niet volledig duidelijk.
  • Omgevingsfactoren; ook de omgeving en jeugd van een persoon speelt mee in de kans om een verslaving te ontwikkelen. Ook ingrijpende gebeurtenissen en stress kunnen een oorzaak zijn. Zo hebben jongeren met psychische problemen een grotere kans om verslaafd te raken.

Heb je vragen over (de gevolgen van) een hersenaandoening of over behandelingen? Onze medewerkers van de infolijn helpen je graag. Neem gerust contact op via mail of telefoon.

Behandeling

Verschillende soorten verslaving hebben vele diverse gevolgen en vereisen ieder hun eigen behandeling. Bij alle verslavingen, zowel drugs als gedragsverslavingen, is het belangrijk dat de verslaving in een vroeg stadium wordt herkend. De eerste symptomen worden vaak opgemerkt door de naaste omgeving. Als er een vermoeden is van een verslaving, is het verstandig om hulp in te schakelen. De huisarts of zelfhulpgroepen kunnen oplossingen bieden.

Omdat alle verslavingen anders zijn en ook in verschillende mate verslavend zijn, bestaan er verschillende behandelingen. Zo zijn er behandelingen die vooral zijn gericht op de geestelijke oorzaken van verslaving (psychotherapie en zelfhulpgroepen). Terwijl andere behandelingen zich richten op de lichamelijke effecten van verslaving. Voorbeelden hiervan zijn medicijnen tegen ontwenningsverschijnselen en een detoxificatiekuur (ontgiftingskuur). Methadon wordt gebruikt om de ontwenning van heroïne draaglijker te maken.

Om een gedragsverslaving te behandelen is de soort verslaving van belang voor de behandeling. Zo kan een gameverslaafde niet de toegang tot een computer volledig worden ontzegd, omdat computers bijna onmisbaar zijn in de moderne samenleving. Bij een gedragsverslaving komt gesprekstherapie het meest voor.

In de wetenschap wordt nog veel onderzoek verricht naar verslaving en behandelingen.

Alcoholinfo.nl
Animatie drugs in de hersenen
Drugsinfo.nl
Trimbos-instituut
Jellinek – Hulp & voorlichting (alcohol, drugs en gokken)
Aflevering Labyrinth: Diep in het verslaafde Brein