Coma

Coma is een toestand van bewusteloosheid die van de buitenkant lijkt op slaap, van waaruit mensen niet gewekt kunnen worden. Door het hersenletsel dat heeft geleid tot de coma zijn er vaak stoornissen in de basisfuncties van de hersenen, zoals de ademhaling. Hierdoor is opname op de intensive care noodzakelijk. 

 

Coma is altijd tijdelijk en duurt meestal niet langer dan 3 tot 4 weken. Wanneer de persoon uit coma ‘ontwaakt’ en de ogen opent, wordt vastgesteld of er sprake is van een volledig bewustzijn of van een laagbewuste toestand. Een deel van de mensen in coma overlijdt.

Oorzaken

Coma wordt veroorzaakt door hersenschade en kan veel oorzaken hebben. Meest voorkomend is coma door traumatisch letsel bij een ongeval of door zuurstofgebrek, zoals na een hartstilstand. Andere oorzaken zijn bijvoorbeeld een beroerte (hersenbloeding of herseninfarct), een vergiftiging of overdosis, door alcohol-intoxicatie, een infectie in de hersenen en door vochtophoping in de hersenen (hersenoedeem).

 

Temperatuursverlaging voorkomt (verdere) schade aan de hersenen en geeft het hersenweefsel de kans zich te herstellen. Om dit te kunnen verdragen wordt de persoon met behulp van geneesmiddelen in een kunstmatige coma gebracht.

Diagnose

Om het bewustzijn in kaart te brengen wordt de Glasgow Coma Scale (GCS) gebruikt. Hierbij wordt een score gegeven aan de mate waarin iemand in staat is de ogen te openen, te spreken en opdrachten uit te voeren. Bij een score van 8 punten of lager wordt gesproken van coma.

Gevolgen

Of iemand nog uit coma zal ontwaken en hoe het herstelproces dan verloopt, is afhankelijk van vele factoren en verschilt per persoon. De uitkomsten zijn als volgt ingedeeld:

 

Spontaan herstel

Ongeveer 65% van de mensen die in coma raken, herstelt binnen enkele uren of dagen weer naar een volledig bewustzijn. Van een volledig bewuste toestand wordt pas gesproken als de persoon weer functioneel kan communiceren of een voorwerp functioneel kan gebruiken, zoals een kam of een kopje.

 

Langdurige bewustzijnsstoornis (LBS)

Zodra een patiënt de ogen opent en zelfstandig kan ademen, is er geen sprake meer van coma. Het kan zijn dat er op dat moment nog geen functionele communicatie of functioneel gebruik van voorwerpen mogelijk is. We spreken dan van een langdurige bewustzijnsstoornis (LBS).

 

Overlijden

Zo’n 18% van de mensen in coma komt niet meer bij bewustzijn en overlijdt.

Wanneer iemand uit coma ‘ontwaakt’ kan er door de hersenschade sprake zijn van de volgende restverschijnselen, in lichtere of ernstige mate:

  • Coördinatiestoornissen bij het bewegen
  • Overprikkeling
  • Spierspasmen
  • Stoornissen in het begrijpen
  • Taal- en spraakstoornissen
  • Geheugenproblemen
  • Problemen bij denken
  • Problemen in aandacht en concentratie
  • Problemen in het tempo van informatieverwerking (vertraging)
  • Gedragsveranderingen
  • Emotionele en seksuele ontremming
  • Vermoeidheid


Bij 25-30% van de mensen die spontaan uit coma ontwaken, zijn deze restverschijnselen blijvend.

Prognose

Op basis van verschillende factoren in de acute fase - de fase direct wanneer iemand buiten bewustzijn is - wordt een vermoedelijk verloop van het herstel geschetst. Al naar gelang de uitkomsten van verder onderzoek kan dit beeld worden bijgesteld. Hoe langer het coma duurt, hoe kleiner de kans op spontaan ontwaken.

 

Het Somato Sensory Evoked Potential (SSEP) is een onderzoekstechniek die wordt gebruikt bij mensen die na een reanimatie in coma zijn gekomen. Hierbij worden stroompjes door de zenuwen gestuurd om te meten of de zenuwbanen nog werken. Het meten van de elektrische hersenactiviteit gebeurt door middel van het Elektro-Encefalogram (EEG). Zie ook langdurige bewustzijnsstoornis (LBS).

 

Met behulp van beeldvormend onderzoek (mri, fmri) kan worden vastgesteld of de persoon in coma wel in staat is om bijvoorbeeld geluiden of pijn waar te nemen. Mensen die in coma zijn geraakt door een zuurstoftekort in de hersenen (post-anoxisch coma) hebben minder kans op herstel van bewustzijn.

Behandeling

De behandeling van mensen in coma is gericht op het stabiliseren van de persoonlijke medische toestand en op (verbetering van) kwaliteit van leven (palliatieve zorg). Via een sonde wordt voeding toegediend, vaak is beademing noodzakelijk. Door onder andere medicatie wordt getracht de zwelling van de hersenen zo snel mogelijk te verminderen. Er zijn geen gerichte behandelingen bekend om het bewustzijn van mensen in coma op te wekken.

 

Wanneer er geen verwachtingen meer zijn dat er nog sprake is van herstel, zal een beslissing over de zorg met de naasten worden besproken. Ongeacht of ervoor wordt gekozen om een levensverlengende behandeling te starten, te staken of deze niet meer aan te bieden wanneer de situatie verandert, blijft de zorg doorgaan. 

Cijfers

Naar schatting raken 1.000 tot 3.000 Nederlanders per jaar in coma.

Aanmelden nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze digitale nieuwsbrief en blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Aanmelden Stel uw vraag online