Onderwerpen op deze pagina:

Visuele aandoening

Hemianopsie is een visuele aandoening, die wordt veroorzaakt door hersenbeschadiging van de visuele hersengebieden of de zenuwbanen die ernaar toe leiden. Het wordt dus niet veroorzaakt door een beschadiging van de ogen.

Hemianopsie is een variant van gezichtsvelddefect. Het gezichtsveld kan ook voor een kwart deel uitgevallen zijn (kwadrantanopsie), er kan een kleiner stukje van het gezichtsveld missen of er kunnen heel willekeurig lijkende, onregelmatige defecten zijn.

Oorzaak

In bovenstaande figuur zijn de zenuwbanen tussen het oog en de primaire visuele cortex (het deel van de hersenschors verantwoordelijk voor het zien) weergegeven. Een onderbreking in die route veroorzaakt een uitval van een deel van het gezichtsveld, omdat een deel van de signalen die primaire cortex niet meer kan bereiken. De plaats van de hersenbeschadiging maakt uit welk deel van het gezichtsveld aangedaan is (zie figuur, locaties A t/m E). De grijze vlakken geven aan wat iemand nog wél ziet en de zwarte vlakken geven aan wat iemand niet meer ziet.

Soms zijn de banen naar ‘hogere’ visuele hersengebieden intact gebleven, waardoor wel de kleur of de richtingsbeweging van een voorwerp kan worden waargenomen (‘hogere’ centra), maar niet het voorwerp zelf (primaire cortex). Dit fenomeen, genaamd ‘blindsight’, kan zowel bewust als onbewust optreden.

Het niet kunnen waarnemen van het binnenste gezichtsveld is relatief zeldzaam; het centrale gezichtsveld blijft vaak bespaard, waardoor hemianopsie niet altijd direct opvalt. Dat gebeurt pas wanneer iemand steeds ergens tegenop loopt, moeite heeft met lezen of iemand niet direct herkent doordat een deel van het gezicht niet wordt gezien. Het kan ook zijn dat iemand steeds erg schrikt van iets wat ‘plotseling’ in het gezichtsveld valt.

Behandeling

Hoewel hemianopsie zeker niet geheel te genezen is, zijn er wel drie methodes gesuggereerd om hemianopsie te behandelen: compensatie, restitutie en substitutie.

  • Compensatie

    Compensatie is gericht op het verbeteren van het visueel functioneren met behulp van het overgebleven intacte visuele veld: men wordt getraind in het beter en doelgerichter scannen van de omgeving, ofwel om zich heen kijken. Compensatie is een methode, die mensen vaak zelf al toepassen, mits ze zich goed bewust zijn van het defect (dat is namelijk niet altijd het geval!): ze willen als het ware “om het defect heen kijken”.

  • Restitutie

    Restitutie is gericht op het zoveel mogelijk terugdringen van het defect in het visuele veld door middel van stimulatie van het grensgebied tussen het ´ziende´ en het defecte gezichtsveld. In dit grensgebied kan vaak verbetering van de visuele functie worden geconstateerd. Deze visuele training (VRT – visuele restitutie therapie) bevindt zich nog in de experimentele fase. Mensen met hemianopsie kunnen meedoen aan het testen van deze behandelmethode, zie http://www.hemianopsie.nl/.

  • Substitutie

    Substitutie is min of meer het aanpassen van iemands omgeving door het aanbieden van een bril met prismaglazen. Door de speciale glazen wordt iemands visuele beeld als het ware verschoven. Voor een linkszijdige hemianopsie wordt dan een prisma gebruikt die het beeld naar rechts verschuift, zodat een deel van het voorheen blinde linker gezichtsveld zichtbaar wordt. Substitutie wordt over het algemeen niet als prettig ervaren voor mensen die een deel van hun visuele veld missen.

Compensatie

Compensatie is gericht op het verbeteren van het visueel functioneren met behulp van het overgebleven intacte visuele veld: men wordt getraind in het beter en doelgerichter scannen van de omgeving, ofwel om zich heen kijken. Compensatie is een methode, die mensen vaak zelf al toepassen, mits ze zich goed bewust zijn van het defect (dat is namelijk niet altijd het geval!): ze willen als het ware “om het defect heen kijken”.

Restitutie

Restitutie is gericht op het zoveel mogelijk terugdringen van het defect in het visuele veld door middel van stimulatie van het grensgebied tussen het ´ziende´ en het defecte gezichtsveld. In dit grensgebied kan vaak verbetering van de visuele functie worden geconstateerd. Deze visuele training (VRT – visuele restitutie therapie) bevindt zich nog in de experimentele fase. Mensen met hemianopsie kunnen meedoen aan het testen van deze behandelmethode, zie http://www.hemianopsie.nl/.

Substitutie

Substitutie is min of meer het aanpassen van iemands omgeving door het aanbieden van een bril met prismaglazen. Door de speciale glazen wordt iemands visuele beeld als het ware verschoven. Voor een linkszijdige hemianopsie wordt dan een prisma gebruikt die het beeld naar rechts verschuift, zodat een deel van het voorheen blinde linker gezichtsveld zichtbaar wordt. Substitutie wordt over het algemeen niet als prettig ervaren voor mensen die een deel van hun visuele veld missen.

Een aandoening die erg op hemianopsie lijkt is neglectHierbij wordt stelselmatig één lichaamshelft of een deel van de ruimte om iemand heen genegeerd (‘verwaarloosd’). Het visuele systeem werkt prima; de patiënt met neglect is zich hier echter niet van bewust en negeert binnenkomende (visuele) informatie die vanuit een bepaald deel van de omringende ruimte komt. Deze informatie bereikt zijn bewustzijn gewoon niet. De prisma-bril lijkt voor deze personen geschikt te zijn als trainingmethode die ervoor zorgt dat de verwaarloosde zijde (meer) betrokken wordt in de verwerking van visuele signalen.

Heb je vragen over (de gevolgen van) een hersenaandoening of over behandelingen? Onze medewerkers van de infolijn helpen je graag. Neem gerust contact op via mail of telefoon.