Wat is een hersenschudding of een hersenkneuzing?

Iedereen stoot wel eens zijn hoofd. Meestal is de schade niet meer dan een schram of een buil. Maar soms is de klap harder en de schade ernstiger. Een hoofdwond bijvoorbeeld of zelfs schade aan de hersenen: een hersenschudding of ernstiger, een hersenkneuzing.

De hersenen worden omgeven door vocht. Ze zitten dus los van de schedel. Als je hoofd een klap krijgt, dan schudden je hersenen. Is die klap hard genoeg, dan raakt het hersenweefsel de binnenkant van je schedel. Soms ontstaat hierdoor schade aan de hersenen, en aan de bloedvaten die de hersenen zuurstof geven. Er kunnen zelfs bloedingen optreden.

Een hersenschudding is een licht traumatisch hersenletsel. In de meeste gevallen is er geen schade die blijft. Wel kan het een aantal weken tot maanden duren voordat je weer helemaal beter bent. In sommige gevallen houd je er nog klachten aan over.

Een hersenkneuzing is een middelzwaar tot ernstig traumatisch hersenletsel. In de meeste gevallen is er wel schade die blijft. Ook bij hersenkneuzing kan het weken tot maanden duren voordat je weer helemaal beter bent. De kans op restklachten is groter dan bij een hersenschudding.

Zoek hulp als je vermoedt dat je een hersenschudding of hersenkneuzing hebt. Neem contact op met je huisarts of de Spoedeisende Hulp bij deze klachten.

Waarschuwing

Worden klachten erger? Ga dan direct naar de huisarts. Let ook goed op of het bewustzijn van jou (of de patiënt) verandert. Dit kan een teken zijn dat er meer schade aan het ontstaan is. Gebruik daarom na een klap op je hoofd geen middelen die het bewustzijn verdoven, zoals alcohol of drugs. Zeker de eerste dagen na een klap moet je goed opletten.

 

Let op

Zoek hulp bij:

  • steeds meer hoofdpijn of flinke hoofdpijn
  • achter elkaar overgeven
  • verwardheid, sufheid of niet meer reageren
  • geheugenverlies

Kenmerken hersenschudding

Je hebt een hersenschudding als je enkele van deze klachten hebt:

  • bewusteloos zijn, of bewusteloos zijn geweest
  • geheugenverlies (posttraumatische amnesie, PTA)
  • opvallend stil zijn, niet huilen (bij kinderen)
  • hoofdpijn
  • verwardheid
  • misselijkheid of braken
  • duizeligheid, niet stevig lopen
  • vermoeidheid, niet goed slapen
  • bewusteloos zijn, of bewusteloos zijn geweest
  • geheugenverlies (posttraumatische amnesie, PTA)
  • opvallend stil zijn, niet huilen (bij kinderen)
  • hoofdpijn
  • verwardheid
  • misselijkheid of braken
  • duizeligheid, niet stevig lopen
  • vermoeidheid, niet goed slapen

Extra kenmerken hersenkneuzing

Je hebt een hersenkneuzing als je enkele van de klachten hebt die horen bij een hersenschudding. En daarbij nog last hebt van een of meer extra kenmerken:

  • voor lange tijd bewusteloos zijn
  • voor lange tijd geheugenverlies
  • moeite hebben met het begrijpen en gebruiken van informatie
  • verward gedrag
  • een arm, been, het gezicht of een ander lichaamsdeel dat het niet meer doet (uitval)
  • dubbelzien, problemen met het zien
  • voor lange tijd bewusteloos zijn
  • voor lange tijd geheugenverlies
  • moeite hebben met het begrijpen en gebruiken van informatie
  • verward gedrag
  • een arm, been, het gezicht of een ander lichaamsdeel dat het niet meer doet (uitval)
  • dubbelzien, problemen met het zien

Cijfers

Van de 47.100 mensen die in 2016 op de spoedeisende hulp terecht kwamen, had:

81%

licht traumatisch hersenletsel

19%

zwaar traumatisch hersenletsel

Oorzaken van hersenschudding of hersenkneuzing

Een klap tegen je hoofd die tot een hersenschudding leidt, kan overal gebeuren. Je valt thuis van de trap, of je kind valt uit een klimrek in de speeltuin. Als je valt kun je een hersenschudding krijgen. Maar een hersenschudding kan ook door een verkeersongeluk komen. Maar bijvoorbeeld ook door een botsing tijdens het sporten als je aan het voetballen bent of rugby speelt. Je kunt ook een hersenschudding krijgen door lichamelijk geweld, bijvoorbeeld tijdens een vechtpartij.

Isabella werd op haar 13e aangereden en raakte in coma

Isabella was altijd een heel vrolijk, spontaan meisje. Tot ze vijf jaar geleden werd aangereden door een scooter. Na drie maanden coma moest ze alles opnieuw leren. Het gaat gelukkig goed met haar, maar veel dingen blijven moeilijk. Echt contact maken bijvoorbeeld. Een verhaal over dromen en teleurstellingen.

Advies voor patiënten met hersenschudding of hersenkneuzing

De eerste paar dagen doe je rustig aan en daarna pak je langzaam je activiteiten weer op. Deze eerste weken zijn belangrijk. Die eerste weken zijn van invloed op je genezing. Neem je te weinig rust dan kan het langer duren voor je weer de oude bent. Wil je geen blijvende klachten over houden, bouw dan langzaam je activiteiten op. Het nieuwste inzicht is dat afwisseling van inspannende activiteiten en ontspanning je helpt om te genezen.

Tips voor de patiënt

  • Doe rustig aan, maar ga niet dagenlang in bed liggen.
  • Gebruik geen drugs en drink geen alcohol, zeker niet in de eerste dagen.
  • Zorg ervoor dat je voldoende en goed slaapt, beperk het slapen overdag.
  • Zorg voor korte, wisselende activiteiten. Wanneer je voelt dat het je teveel wordt, ga dan iets anders doen wat je even ontspant.
  • Kijk de eerste dagen of weken minder op je beeldscherm (telefoon, televisie, computer of tablet) als je voelt dat je daar last van krijgt.
  • Voorkom dat je opnieuw een klap op je hoofd krijgt: beoefen geen contactsport. Ga niet sporten in de eerste twee weken, daarmee voorkom je dat je opnieuw een klap tegen je hoofd krijgt.
  • Neem de tijd en rust om beter te worden, voorkom dat je jezelf overbelast. Neem je klachten serieus, ga niet over je grenzen heen.
  • Lichamelijke beweging is wel goed. Begin met een kleine wandeling, of met een kwartiertje fietsen op een hometrainer. Doe eerst rustig aan (niet hijgen). Als dit goed gaat, bouw het dan langzaam op (steeds langer en intensiever).

Bekijk hieronder de video van SEH zorg die je kan helpen bij je herstel.

Advies voor naasten, zorgprofessionals en omgeving van patiënten met een hersenschudding of hersenkneuzing

Voor partners en familie kan het net zo moeilijk zijn om met gevolgen van een hersenschudding of hersenkneuzing om te gaan als voor de patiënt zelf. De patiëntenvereniging Hersenletsel.nl is er voor mensen die hetzelfde meemaken (‘lotgenotencontact’). Daar kun je met je familie terecht voor meer hulp en sociale steun.

Zorgen voor naasten, ook wel mantelzorg genoemd, is voor de meeste mensen logisch. Als één van je vrienden een herschudding of hersenkneuzing heeft wil je uiteraard graag helpen. Soms kun je meer doen dan je denkt, ook als collega of werkgever. Soms ben je partner of ouder van een patiënt met een hersenschudding of -kneuzing. Dat is niet altijd even makkelijk. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan wat de overheid ‘gebruikelijke hulp’ noemt. Hieronder een paar tips.

  • Tips voor mantelzorgers en naasten

    1. Realiseer je dat je de eerste dagen tot weken na een ongeluk rekening moet houden met de patiënt.
    2. Bied steun, laat zien dat je het begrijpt en wees flexibel.
    3. Word niet boos om vergeetachtigheid, vermoeidheid en prikkelbaarheid, dit zijn symptomen van een hersenschudding of een hersenkneuzing.
    4. Blijf aandacht houden voor wat er goed gaat. Dan bouw je samen vertrouwen op.
    5. Zorg goed voor jezelf. Geef op tijd je grenzen aan.
    6. Vraag ook aan andere familieleden of aan vrienden om mee te helpen bij de zorg voor de patiënt. Mensen vinden het fijn als ze kunnen helpen.
    7. Zoek contact met lotgenoten.
  • Tips voor zorgprofessionals

    1. Raadpleeg de Zorgstandaard Traumatisch Hersenletsel.
    2. Raadpleeg ook de toolkit van de website van Hersenstichting over traumatisch hersenletsel.

Tips voor mantelzorgers en naasten

  1. Realiseer je dat je de eerste dagen tot weken na een ongeluk rekening moet houden met de patiënt.
  2. Bied steun, laat zien dat je het begrijpt en wees flexibel.
  3. Word niet boos om vergeetachtigheid, vermoeidheid en prikkelbaarheid, dit zijn symptomen van een hersenschudding of een hersenkneuzing.
  4. Blijf aandacht houden voor wat er goed gaat. Dan bouw je samen vertrouwen op.
  5. Zorg goed voor jezelf. Geef op tijd je grenzen aan.
  6. Vraag ook aan andere familieleden of aan vrienden om mee te helpen bij de zorg voor de patiënt. Mensen vinden het fijn als ze kunnen helpen.
  7. Zoek contact met lotgenoten.

Tips voor zorgprofessionals

  1. Raadpleeg de Zorgstandaard Traumatisch Hersenletsel.
  2. Raadpleeg ook de toolkit van de website van Hersenstichting over traumatisch hersenletsel.

Behandeling van hersenschudding of hersenkneuzing

Rust is heel erg belangrijk om beter te worden, maar je hoeft niet hele dagen in bed te liggen. Onderzoek laat dat zien. Toch word je niet van de ene op de andere dag beter. Je moet je activiteiten langzaam weer opbouwen. Het nieuwste inzicht is dat afwisseling van inspannende activiteiten en ontspanning je genezing verbetert. 

Wekadvies voor kinderen

Wanneer je kind jonger is dan zes jaar en een hersenschudding heeft krijg je als ouders altijd een wekadvies. Dat betekent dat je je kind de eerste 24 uur na het ongeluk regelmatig moet wakker maken. Je controleert dan telkens hoe het met hem of haar gaat. De eerste zes uur na het ongeluk maak je je kind ieder uur even wakker. Na de eerste zes uur wek je je kind iedere twee uur.

Je kijkt tijdens zo’n controle moment hoe het met je kind gaat. Neem direct contact op met de huisarts of de huisartsenpost wanneer:

  • je kind niet wakker te krijgen is
  • je kind erg suf of niet normaal reageert
  • je kind heel erg veel hoofdpijn heeft
  • je kind erg misselijk blijft of steeds overgeeft.

Het is belangrijk dat je dit wekadvies 24 uur volhoudt, hoe vermoeiend het ook voor je is.

In speciale situaties kan een arts ook bij een volwassene met een hersenschudding zo’n wekadvies geven. Een arts kan ook bepalen of het nodig is om iemand op laten te nemen in het ziekenhuis voor behandeling.

Folder | herstellen na een hersenschudding

Wanneer heeft u voor het laatst uw hoofd gestoten? Het overkomt iedereen wel eens. Meestal is de schade niet meer dan een schram of een buil. Maar soms is de klap harder en de schade…

Gevolgen van hersenschudding en hersenkneuzing

Over het algemeen nemen de klachten na een hersenschudding of hersenkneuzing langzaam af. De meeste patiënten kunnen hun dagelijkse bezigheden langzaamaan weer beginnen. Dit is in elk geval anders. Het hangt ervan af of de hersenschade weer geneest. Sommige mensen houden nog weken tot maanden last van verschillende klachten.

Een hersenschudding of hersenkneuzing kan gevolgen hebben voor je lichaam, je denken en je stemming.

  • Gevolgen voor je lichaam
    • hoofdpijn
    • vermoeidheid
    • slapeloosheid
    • duizeligheid
    • oorsuizen (tinnitus)
    • overgevoeligheid voor licht en geluid.
  • Gevolgen voor het denken
    • geheugenproblemen
    • concentratieproblemen.

    Geheugenverlies na de klap kan minuten, uren tot wel dagen duren. We noemen het PTA (Post Traumatische Amnesie). Hoe langer de periode van PTA duurt, hoe groter de kans op restklachten, zoals hoofdpijn, vermoeidheid en concentratiestoornissen.

    Bij PTA heb je meestal geen herinneringen aan de tijd net na een klap. Je geheugen was op dat moment niet in staat om de gebeurtenissen op te slaan. Dus het heeft geen zin om later te proberen toch nog je herinneringen terug te halen.

    Het kan zijn dat je moeilijk je aandacht ergens bij kan houden. Of dat je moeite hebt om informatie te gebruiken om weer overzicht te krijgen in je situatie.

  • Gevolgen voor je stemming

    Bij aanhoudende klachten kun je ook last krijgen van:

    • somberheid of depressie
    • te weinig emotie of gevoel
    • prikkelbaarheid
    • angst en piekeren.
  • hoofdpijn
  • vermoeidheid
  • slapeloosheid
  • duizeligheid
  • oorsuizen (tinnitus)
  • overgevoeligheid voor licht en geluid.
  • geheugenproblemen
  • concentratieproblemen.

Geheugenverlies na de klap kan minuten, uren tot wel dagen duren. We noemen het PTA (Post Traumatische Amnesie). Hoe langer de periode van PTA duurt, hoe groter de kans op restklachten, zoals hoofdpijn, vermoeidheid en concentratiestoornissen.

Bij PTA heb je meestal geen herinneringen aan de tijd net na een klap. Je geheugen was op dat moment niet in staat om de gebeurtenissen op te slaan. Dus het heeft geen zin om later te proberen toch nog je herinneringen terug te halen.

Het kan zijn dat je moeilijk je aandacht ergens bij kan houden. Of dat je moeite hebt om informatie te gebruiken om weer overzicht te krijgen in je situatie.

Bij aanhoudende klachten kun je ook last krijgen van:

  • somberheid of depressie
  • te weinig emotie of gevoel
  • prikkelbaarheid
  • angst en piekeren.

Duren je klachten langer dan drie maanden dan noemen we dit geen hersenschudding meer. We noemen dit een PCS (Post Commotioneel Syndroom). Ook kun je dan moeite hebben met je werk, je studie en sociale contacten. Zoek op tijd hulp bij je huisarts.

Risico op hersenschudding en hersenkneuzing verkleinen

Een ongeluk kan iedereen overkomen. Er zijn een aantal groepen mensen extra kwetsbaar. Hoe kun je de kans op een hersenschudding of een hersenkneuzing kleiner maken?

Kleine kinderen en ouderen

De meeste ongelukken gebeuren in en om het huis. Daarbij zijn vooral kleine kinderen en ouderen (55+) betrokken.

Ook kleine kinderen komen binnen op de Spoedeisende Hulp. Meestal omdat ze van een trap, meubel, speeltoestel, bed of fiets zijn gevallen. Ouderen zijn ook kwetsbaar, doordat zij minder uithoudingsvermogen hebben. Ze hebben vaak minder kracht en minder evenwicht. Hierdoor zijn ze minder stabiel en vallen ze vaker. Het gebruik van medicijnen kan daarbij ook een rol spelen.

Jongeren

Verkeersongelukken (fiets en auto), sportblessures en lichamelijk geweld kunnen hersenschade veroorzaken. Op dit gebied zijn jongeren tussen de 15 en 24 jaar kwetsbaar. Ze zijn nog jong en nemen veel risico. Ze nemen in deze periode van hun leven voor het eerst deel aan verkeer met een brommer, scooter of auto. Ook het gebruik van alcohol of drugs vergroot bij hen het risico op een ongeluk.

Wat kun je zelf doen om risico te verkleinen?

Een ongeluk is nooit uit te sluiten. Toch kun je een paar dingen doen om het risico op een klap op het hoofd kleiner te maken. Hoe kun je gezond blijven en het risico op schade aan je hersenen kleiner maken?

  • Tips voor ouders

    • Zorg voor een veilig huis, onderzoek welke risico’s er zijn en neem maatregelen.
    • Installeer een traphekje als je kleine kinderen hebt of als je kleinkinderen regelmatig bij je op bezoek komen.
    • Leer je kinderen fietsen met een fietshelm op.
  • Tips voor ouderen

    • Zorg voor een goed lichamelijk uithoudingsvermogen.
    • Gebruik een fietshelm, zeker als je op een elektrische fiets rijdt.
    • Voorkom risico’s en leer in een cursus hoe je het beste kunt vallen (valpreventie).
  • Tips voor verkeersdeelnemers

    • Houd je aandacht bij het verkeer.
    • Rijd niet onder invloed van alcohol of drugs.
    • Laat je niet afleiden door je telefoon of door anderen terwijl je rijdt.

Tips voor ouders

  • Zorg voor een veilig huis, onderzoek welke risico’s er zijn en neem maatregelen.
  • Installeer een traphekje als je kleine kinderen hebt of als je kleinkinderen regelmatig bij je op bezoek komen.
  • Leer je kinderen fietsen met een fietshelm op.

Tips voor ouderen

  • Zorg voor een goed lichamelijk uithoudingsvermogen.
  • Gebruik een fietshelm, zeker als je op een elektrische fiets rijdt.
  • Voorkom risico’s en leer in een cursus hoe je het beste kunt vallen (valpreventie).

Tips voor verkeersdeelnemers

  • Houd je aandacht bij het verkeer.
  • Rijd niet onder invloed van alcohol of drugs.
  • Laat je niet afleiden door je telefoon of door anderen terwijl je rijdt.

Deze tekst over hersenschudding en hersenkneuzing is gemaakt in samenwerking met:

  • Prof. dr. Joukje van der Naalt, neuroloog, UMCG te Groningen
  • Dr. Marsh Königs, neurowetenschapper, Amsterdam UMC