Wat is een hersentumor?

Ons lichaam bestaat uit enorm veel cellen, de bouwsteentjes van ons lichaam. Die cellen delen zichzelf om ons lichaam gezond te houden. Bijvoorbeeld om een ontsteking tegen te gaan, of een wondje te genezen. Elke dag zijn er miljoenen celdelingen in ons lichaam. Een enorm bijzonder proces, dat soms ook helemaal verkeerd kan gaan.

Als dat delen van cellen verkeerd gaat, kan er een tumor ontstaan. Bij een tumor delen zieke cellen zichzelf. Dat gaat heel wild en snel, waardoor het niet meer stopt. De cellen hopen zich op en er ontstaat een zwelling, de tumor. Dat kan op allerlei plekken in het lichaam gebeuren, ook in de hersenen. Dit noemen we een hersentumor.

Goedaardig en kwaadaardig

Een tumor kan goedaardig of kwaadaardig zijn. Een goedaardige hersentumor heeft een schil die om de cellen heen zit. De cellen delen zich wel, maar blijven binnen de schil. De tumor kan groeien, maar de cellen verspreiden zich niet naar andere delen van het lichaam.

Goedaardig betekent niet dat de tumor niet gevaarlijk is. Als de hersentumor groeit, kan deze op belangrijke delen van de hersenen drukken. Daar kun je ernstige klachten van krijgen en zelfs aan overlijden.

Bij een kwaadaardige tumor is er geen schil die de cellen tegenhoudt. De cellen richten schade aan in het weefsel rondom de tumor. Ook verspreiden de cellen zich door het lichaam. Daardoor kunnen er meer tumoren ontstaan: metastasen. Bij een kwaadaardige tumor is er sprake van kanker.

Soorten hersentumoren

Er zijn verschillende soorten hersentumoren. Elk soort heeft zijn eigen kenmerken en vraagt om een andere behandeling.

  • Glioom: tumor uit de steuncellen

    Gliacellen zorgen onder andere voor bescherming en herstel in de hersenen. Daarom worden ze ook wel steuncellen genoemd. Een glioom is een tumor in de gliacellen. Deze cellen zijn overal in de hersenen, een glioom kan dus ook overal in de hersenen ontstaan.

    Gliomen verschillen in hoe kwaadaardig ze zijn. Hoe kwaadaardig een glioom is, zie je aan de graad. Hoe hoger de graad, hoe kwaadaardiger de tumor.

    Gliomen met graad 1 of 2 zijn laaggradig. Deze groeien niet zo hard en verspreiden zich ook niet zo snel naar andere delen van de hersenen. Een glioom met graad 2 kan later harder gaan groeien.

    Graad 3 en 4 zijn hooggradig, deze groeien en verspreiden zich sneller. Het glioblastoom is het meest voorkomende hooggradig glioom.

  • Meningeoom: tumor in het hersenvlies

    De hersenvliezen vind je om en in de hersenen en over het ruggenmerg. Op al die plekken kan een meningeoom ontstaan. Dit is in de meeste gevallen goedaardig. Meningeomen komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Ze ontstaan meestal op middelbare leeftijd.

  • Tumor in de hypofyse

    De hypofyse is een klein deel van de hersenen, dat belangrijk is voor de aanmaak van hormonen. Het is ongeveer zo groot als een erwt en ligt vlak achter je ogen. Een hypofysetumor is meestal goedaardig. Doordat deze groeit kun je last van hoofdpijn krijgen, net zoals problemen met zien of met je hormonen.

  • Brughoektumor

    De brughoek is een plek in de hersenen waarlangs een paar belangrijke zenuwen lopen. Die hebben te maken met je gehoor, je evenwicht en de spieren in je gezicht. Je hebt links en rechts in je schedel een brughoek. Een brughoektumor is goedaardig en ontstaat meestal aan één kant, maar kan ook in beide brughoeken voorkomen. Je kunt problemen krijgen met je evenwicht en je gehoor en pijn in het gezicht.

  • Tumor in of bij het ruggenmerg

    Dit komt meestal door uitzaaiingen van een tumor ergens anders in het lichaam. Je kunt hierdoor pijn in je rug krijgen, maar ook problemen met voelen of bewegen. Soms heb je moeite met plassen of poepen, omdat je geen controle meer hebt over de spieren die je daarvoor nodig hebt.

Gliacellen zorgen onder andere voor bescherming en herstel in de hersenen. Daarom worden ze ook wel steuncellen genoemd. Een glioom is een tumor in de gliacellen. Deze cellen zijn overal in de hersenen, een glioom kan dus ook overal in de hersenen ontstaan.

Gliomen verschillen in hoe kwaadaardig ze zijn. Hoe kwaadaardig een glioom is, zie je aan de graad. Hoe hoger de graad, hoe kwaadaardiger de tumor.

Gliomen met graad 1 of 2 zijn laaggradig. Deze groeien niet zo hard en verspreiden zich ook niet zo snel naar andere delen van de hersenen. Een glioom met graad 2 kan later harder gaan groeien.

Graad 3 en 4 zijn hooggradig, deze groeien en verspreiden zich sneller. Het glioblastoom is het meest voorkomende hooggradig glioom.

De hersenvliezen vind je om en in de hersenen en over het ruggenmerg. Op al die plekken kan een meningeoom ontstaan. Dit is in de meeste gevallen goedaardig. Meningeomen komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Ze ontstaan meestal op middelbare leeftijd.

De hypofyse is een klein deel van de hersenen, dat belangrijk is voor de aanmaak van hormonen. Het is ongeveer zo groot als een erwt en ligt vlak achter je ogen. Een hypofysetumor is meestal goedaardig. Doordat deze groeit kun je last van hoofdpijn krijgen, net zoals problemen met zien of met je hormonen.

De brughoek is een plek in de hersenen waarlangs een paar belangrijke zenuwen lopen. Die hebben te maken met je gehoor, je evenwicht en de spieren in je gezicht. Je hebt links en rechts in je schedel een brughoek. Een brughoektumor is goedaardig en ontstaat meestal aan één kant, maar kan ook in beide brughoeken voorkomen. Je kunt problemen krijgen met je evenwicht en je gehoor en pijn in het gezicht.

Dit komt meestal door uitzaaiingen van een tumor ergens anders in het lichaam. Je kunt hierdoor pijn in je rug krijgen, maar ook problemen met voelen of bewegen. Soms heb je moeite met plassen of poepen, omdat je geen controle meer hebt over de spieren die je daarvoor nodig hebt.

MRI-scan van een glioom
met omliggend vocht in de
rechterhersenhelft.

Hoe herken je een hersentumor?

De hersenen sturen allerlei functies in ons lichaam aan. Een tumor in de hersenen kan dus ook allerlei verschillende gevolgen hebben.

Lichamelijke gevolgen

Doordat er een gezwel groeit, komt er meer druk op je hersenen te staan. Daardoor kun je hoofdpijn krijgen. Soms heb je daar last van als je bepaalde dingen doet, zoals niezen, bukken of persen. Je kunt de hoofdpijn op verschillende plekken in je hoofd voelen.

Ook kunnen sommige functies van je lichaam uitvallen. Je krijgt bijvoorbeeld problemen met zien of horen, maar dit kan eigenlijk in elk deel van je lichaam gebeuren. Daardoor kun je allerlei klachten krijgen, zoals het verliezen van kracht of problemen met voelen.

Een hersentumor kan er ook voor zorgen dat je een epileptische aanval krijgt. Dit komt bij de meer dan de helft van de mensen met een glioom voor.

Mentale gevolgen

Een hersentumor kan ook zorgen voor klachten met denken en hoe je je voelt. Welke klachten je precies krijgt, hangt af van waar in de hersenen de tumor ontstaat. Je kunt problemen krijgen met je geheugen en dingen plannen. Ook kun je minder interesse krijgen in mensen om je heen, of het steeds moeilijker vinden om dingen te begrijpen.

Daarnaast kan je gevoel heel erg veranderen. Je bent bijvoorbeeld veel sneller geprikkeld dan vroeger en kan enorm boos worden. Verder kan het voelen alsof je weinig energie hebt en alles veel moeite kost. Je kunt ook erg somber worden.

Kenmerken van een hersentumor

De precieze kenmerken kunnen per hersentumor verschillen. De plek waar de hersentumor ontstaat is daarbij belangrijk. Maar over het algemeen hebben veel mensen met een hersentumor last van:

  • hoofdpijn
  • problemen met zien en horen
  • misselijkheid
  • problemen met evenwicht en bewegen
  • epileptische aanvallen
  • problemen met voelen
  • problemen met denken.

“Ik heb nooit geweten dat mijn tiener leventje er zo uit zou zien”

Jantienne kreeg op 20-jarige leeftijd te horen dat ze een hersentumor heeft. Dit heeft haar leven veranderd.

Ze blog over haar leven met een hersentumor. Ze hoopt met haar blogs zoveel mogelijk mensen te steunen en kracht te geven.

Oorzaken van een hersentumor

Er is maar weinig bekend over wat ervoor zorgt dat cellen zich zo gaan delen dat er een hersentumor ontstaat. Erfelijkheid lijkt een rol te spelen, maar hoe dat precies zit is niet bekend. Ook van roken, drinken en straling van telefoons of masten is nooit bewezen dat deze een hersentumor kunnen veroorzaken.

Uitzaaiingen van een andere tumor

Een hersentumor kan op 2 verschillende manieren ontstaan. Bij een primaire hersentumor ontstaat het gezwel in de hersenen zelf. De oorzaak is onbekend. Een secundaire hersentumor komt doordat er uitzaaiingen zijn van een tumor ergens anders in het lichaam. Door die uitzaaiingen groeit er een gezwel in de hersenen.

Advies voor patiënten met een hersentumor

Omgaan met een hersentumor kan erg moeilijk zijn. Het helpt als je weet wat er eigenlijk aan de hand is. Zorg dus dat je goede informatie krijgt over wat voor soort hersentumor je hebt. De arts die je behandelt kan je hierbij helpen.

Het is goed om iemand anders mee te nemen naar gesprekken met je arts. Je partner bijvoorbeeld, of iemand anders die je goed kent en vertrouwt. Als steun, maar ook om vragen te stellen waar je zelf misschien niet zo snel aan denkt.

Je kunt ook steun vinden bij andere patiënten met een hersentumor, lotgenotencontact. Het helpt vaak om met anderen te praten die snappen wat je doormaakt. Er zijn patiëntenverenigingen die dit mogelijk maken, zoals de Hersentumor Contactgroep.

Tips voor patiënten met een hersentumor

Verder kun je last krijgen van verschillende klachten. Hoe je daar het beste mee omgaat, hangt van je klachten af. Vraag ook hierbij om advies van je arts. Algemene tips voor patiënten met een hersentumor zijn:

  • Vraag aan je arts informatie over je hersentumor.
  • Gebruik je medicijnen zoals voorgeschreven.
  • Neem genoeg rust en zorg voor regelmaat.
  • Praat met je naasten over hoe je je voelt.
  • Geef aan waar je wel of geen hulp bij wilt.

Advies voor naasten van patiënten met een hersentumor

Voor partners en familie kan het net zo moeilijk zijn om met de gevolgen van een hersentumor om te gaan als voor de patiënt zelf. De Hersentumor Contactgroep is er voor mensen die hetzelfde meemaken (‘lotgenotencontact’). Daar kun je met je familie terecht voor meer hulp en sociale steun.

Zorgen voor naasten, ook wel mantelzorg genoemd, is voor de meeste mensen logisch. Als een van je vrienden een hersentumor heeft, wil je natuurlijk graag helpen. Soms kun je meer doen dan je denkt, ook als collega of werkgever. Soms ben je partner of ouder van iemand met een hersentumor. Dat is niet altijd even gemakkelijk. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan wat de overheid ‘gebruikelijke hulp’ noemt. Hieronder een paar tips.

Tips voor naasten en mantelzorgers

  • Help de patiënt bij het zorgen voor rust en regelmaat.
  • Kijk naar wat de patiënt nog zelf kan en help waar dat nodig is.
  • Blijf in gesprek over wat de hersentumor voor jullie betekent.
  • Neem tijd voor jezelf en geef op tijd je grenzen aan.
  • Vraag hulp aan anderen wanneer je niet alles zelf kunt.

Samen met Stichting Chanrone maakt de Hersenstichting al 10 jaar onderzoek naar glioblastomen mogelijk. Dankzij de bijdragen van Stichting Chanrone en andere donateurs die bestemmingsgiften geven voor onderzoek naar hersentumoren, kan Dr. Marike Broekman onderzoek doen. In het LUMC doet zij onderzoek naar mogelijke nieuwe technieken voor diagnostiek en karakterisering van dit type hersentumor, om zo meer te leren over deze tumoren en om patiënten beter te behandelen.

Behandeling van een hersentumor

De behandeling van een hersentumor hangt af van het soort en de plek van de tumor. Er zijn verschillende soorten behandelingen.

  • Operatie

    Een operatie kan om verschillende redenen nodig zijn. Om een stukje van de tumor weg te halen voor onderzoek bijvoorbeeld, een biopsie. Bij een grotere operatie proberen de artsen zoveel mogelijk van de tumor weg te halen.

  • Bestraling (radiotherapie)

    Met bestraling kun je de cellen van een tumor beschadigen. De cellen kunnen zich dan niet meer delen, of sterven helemaal. Dit gebeurt met röntgenstralen. Deze kunnen ook gezonde cellen beschadigen. Daarom wordt er over een langere periode steeds kort bestraald. De gezonde cellen kunnen zich dan tussen de bestralingen door weer herstellen.

  • Chemotherapie

    Bij chemotherapie krijg je een medicijn dat ervoor zorgt dat de cellen van de tumor zich niet meer zo snel delen. Je krijgt het medicijn via een tablet, injectie of infuus. Je kunt erg veel last hebben van bijwerkingen, zoals misselijkheid, vermoeidheid en haaruitval. Soms krijg je chemotherapie in combinatie met bestraling.

  • Medicijnen

    Naast de behandelingen kun je medicijnen krijgen tegen de klachten van je hersentumor. Bijvoorbeeld om epileptische aanvallen tegen te gaan. Of tegen klachten zoals pijn en misselijkheid.

Een operatie kan om verschillende redenen nodig zijn. Om een stukje van de tumor weg te halen voor onderzoek bijvoorbeeld, een biopsie. Bij een grotere operatie proberen de artsen zoveel mogelijk van de tumor weg te halen.

Met bestraling kun je de cellen van een tumor beschadigen. De cellen kunnen zich dan niet meer delen, of sterven helemaal. Dit gebeurt met röntgenstralen. Deze kunnen ook gezonde cellen beschadigen. Daarom wordt er over een langere periode steeds kort bestraald. De gezonde cellen kunnen zich dan tussen de bestralingen door weer herstellen.

Bij chemotherapie krijg je een medicijn dat ervoor zorgt dat de cellen van de tumor zich niet meer zo snel delen. Je krijgt het medicijn via een tablet, injectie of infuus. Je kunt erg veel last hebben van bijwerkingen, zoals misselijkheid, vermoeidheid en haaruitval. Soms krijg je chemotherapie in combinatie met bestraling.

Naast de behandelingen kun je medicijnen krijgen tegen de klachten van je hersentumor. Bijvoorbeeld om epileptische aanvallen tegen te gaan. Of tegen klachten zoals pijn en misselijkheid.

Gevolgen van een hersentumor

Als je de diagnose hersentumor krijgt, is dat enorm schrikken. Voor jou natuurlijk, maar ook voor de mensen om je heen. Een hersentumor kan op verschillende manieren gevolgen hebben voor je leven.

  • Iets begrijpen

    Een hersentumor kan op een plek ontstaan die belangrijk is voor bepaalde functies. Bijvoorbeeld in een deel van je hersenen dat nodig is om te kunnen zien of horen. Of in een deel dat belangrijk is voor je geheugen of bij het verwerken van informatie. Een hersentumor kan er dus voor zorgen dat je dingen minder goed begrijpt.

  • Jezelf verplaatsen

    Bij sommige hersentumoren krijg je last van epileptische aanvallen. Ook kunnen sommige lichaamsdelen uitvallen of niet meer goed werken. Dat kan voor problemen zorgen als je ergens naartoe wilt gaan. Lopen en fietsen kan dan ineens veel moeilijker of zelfs gevaarlijk worden. Overleg met je arts wat je in zo’n geval nog wel en niet meer kunt doen. Je mag met een hersentumor ook niet zomaar autorijden. Hiervoor heb je een Gezondheidsverklaring van het CBR nodig.

  • Jezelf verzorgen

    Als je een hersentumor hebt, kunnen sommige dingen moeilijker worden. Omdat bepaalde lichaamsdelen niet meer zo goed werken, maar bijvoorbeeld ook omdat je heel erg moe bent. Ook kun je last krijgen van sombere gevoelens, of heb je gewoon nergens zin in. Daardoor kun je soms minder goed voor jezelf zorgen.

  • Omgaan met anderen

    Een hersentumor kan voor allerlei klachten zorgen. Door sommige van die klachten heb je soms minder zin om met anderen om te gaan. Als je veel hoofdpijn hebt bijvoorbeeld, vaak erg moe bent of last hebt van te veel prikkels.

  • Dagelijkse activiteiten

    Je hersenen heb je elke dag nodig bij alles wat je doet. Een hersentumor kan dus allerlei dagelijkse activiteiten moeilijker maken. Op je werk bijvoorbeeld, omdat je je moeilijk kunt concentreren. Bij het boodschappen doen, omdat naar de winkel lopen moeite kost. Of in het gezinsleven, omdat je moe en misselijk bent.

  • Meedoen aan de wereld

    Als de dagelijkse activiteiten moeilijker worden, wordt het ook moeilijker om mee te doen. Maar ook hierbij hangt het weer enorm af van welke klachten je hebt. Sommige mensen met een hersentumor kunnen bijvoorbeeld blijven werken, andere juist helemaal niet.

Een hersentumor kan op een plek ontstaan die belangrijk is voor bepaalde functies. Bijvoorbeeld in een deel van je hersenen dat nodig is om te kunnen zien of horen. Of in een deel dat belangrijk is voor je geheugen of bij het verwerken van informatie. Een hersentumor kan er dus voor zorgen dat je dingen minder goed begrijpt.

Bij sommige hersentumoren krijg je last van epileptische aanvallen. Ook kunnen sommige lichaamsdelen uitvallen of niet meer goed werken. Dat kan voor problemen zorgen als je ergens naartoe wilt gaan. Lopen en fietsen kan dan ineens veel moeilijker of zelfs gevaarlijk worden. Overleg met je arts wat je in zo’n geval nog wel en niet meer kunt doen. Je mag met een hersentumor ook niet zomaar autorijden. Hiervoor heb je een Gezondheidsverklaring van het CBR nodig.

Als je een hersentumor hebt, kunnen sommige dingen moeilijker worden. Omdat bepaalde lichaamsdelen niet meer zo goed werken, maar bijvoorbeeld ook omdat je heel erg moe bent. Ook kun je last krijgen van sombere gevoelens, of heb je gewoon nergens zin in. Daardoor kun je soms minder goed voor jezelf zorgen.

Een hersentumor kan voor allerlei klachten zorgen. Door sommige van die klachten heb je soms minder zin om met anderen om te gaan. Als je veel hoofdpijn hebt bijvoorbeeld, vaak erg moe bent of last hebt van te veel prikkels.

Je hersenen heb je elke dag nodig bij alles wat je doet. Een hersentumor kan dus allerlei dagelijkse activiteiten moeilijker maken. Op je werk bijvoorbeeld, omdat je je moeilijk kunt concentreren. Bij het boodschappen doen, omdat naar de winkel lopen moeite kost. Of in het gezinsleven, omdat je moe en misselijk bent.

Als de dagelijkse activiteiten moeilijker worden, wordt het ook moeilijker om mee te doen. Maar ook hierbij hangt het weer enorm af van welke klachten je hebt. Sommige mensen met een hersentumor kunnen bijvoorbeeld blijven werken, andere juist helemaal niet.

Verklein het risico op een hersentumor

Je kunt nooit helemaal voorkomen dat je een hersentumor krijgt. Wel is bewezen dat röntgenstraling de kans op bepaalde hersentumoren kan vergroten. Let er dus goed op dat je niet onnodig vaak aan deze straling wordt blootgesteld.

Verder verkleint een gezonde levensstijl de kans op een hersentumor. De volgende leefregels helpen daarbij:

  • rook niet
  • drink met mate
  • eet gezond
  • beweeg genoeg.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:

  • Dr. Marike Broekman, neurochirurg, LUMC Leiden en Haaglanden Medisch Centrum
  • Dr. Jaap Reijneveld, neuroloog/neuro-oncoloog, Amsterdam UMC