Wat gebeurt er in je hersenen?
Bestrijdingsmiddelen kunnen het lichaam binnenkomen via de huid, de longen of via voeding. Sommige stoffen kunnen vervolgens in de hersenen terechtkomen. In de hersenen kunnen ze:
- zenuwcellen beschadigen of zelfs doden
- ontstekingsreacties veroorzaken
- de communicatie tussen zenuwcellen verstoren.
Sommige bestrijdingsmiddelen lijken vooral schadelijk te zijn voor de zenuwcellen die dopamine aanmaken. Dopamine is een stof die belangrijk is voor het aansturen van beweging en voor je stemming. Bij de ziekte van Parkinson zijn juist deze zenuwcellen beschadigd.
Vaak worden verschillende bestrijdingsmiddelen tegelijk gebruikt. Zo’n combinatie van stoffen kan mogelijk meer schade veroorzaken dan één middel alleen. Deze combinaties van bestrijdingsmiddelen worden nu bijna nooit samen getest bij de goedkeuring. Er is meer onderzoek nodig naar de effecten van de combinatie van deze stoffen.
Wat zijn de gevolgen voor de hersenen?
Er is nog geen bewijs dat bestrijdingsmiddelen direct de ziekte van Parkinson veroorzaken. Wel laten sommige onderzoeken zien dat mensen die jarenlang veel met deze middelen hebben gewerkt, zoals boeren, vaker Parkinson krijgen dan mensen die hier niet mee werken.
Voor mensen die in de buurt van landbouwgebieden wonen, is dit verband minder duidelijk. Hier wordt nu nog onderzoek naar gedaan.
Veel bestrijdingsmiddelen die in oudere studies zijn onderzocht, zijn inmiddels verboden. Het is nog niet zeker of de middelen die nu worden gebruikt hetzelfde risico hebben. Onderzoekers spreken daarom van aanwijzingen en mogelijke risico’s voor de ziekte van Parkinson, maar niet van een bewezen oorzaak.
Voor andere hersenziekten, zoals dementie, zijn op dit moment geen duidelijke aanwijzingen. Ook hier loopt nog onderzoek naar.
Wat kan je zelf doen?
Helemaal vermijden van bestrijdingsmiddelen is moeilijk en voor de meeste mensen niet nodig.
In Nederland gelden strenge regels voor het gebruik van deze middelen. Daardoor is de kans klein dat er te veel bestrijdingsmiddelen op je groente en fruit zitten.
Het kopen van biologische groenten en fruit is beter voor het milieu, omdat er alleen natuurlijke bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. Dit is ook beter voor de mensen die hier momenteel door hun werk veel en lang mee in aanraking komen.
Hieronder een aantal tips om minder in contact te komen met bestrijdingsmiddelen:
- Woon je in de omgeving van een landbouwbedrijf? Was je handen dan voor het eten en doe je schoenen uit bij binnenkomst. Verbouw je zelf groenten en fruit in de tuin? Was deze dan ook voordat je ze eet en gebruik zelf geen bestrijdingsmiddelen.
- Werk je in de landbouw of tuinbouw? Draag dan altijd beschermende kleding, bestaand uit een beschermend pak én een mondkapje. Zo voorkom je dat bestrijdingsmiddelen via de huid worden opgenomen of worden ingeademd.
- Gebruik geen chemische bestrijdingsmiddelen in en om je huis.
- Voor de teelt van bloemen en planten worden vaak veel bestrijdingsmiddelen gebruikt. Kies daarom liever voor biologische bloemen of planten of voor kunstbloemen of -planten.
De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:
- Dr. Susan Peters, universitair hoofddocent epidemiologie bij het Institute for Risk Assessment Sciences aan de Universiteit Utrecht
- Dr. Remco Westerink, universitair hoofddocent neurotoxicologie bij het Institute for Risk Assessment Sciences aan de Universiteit Utrecht
Laatste update: augustus 2026