Ontwikkeling hersenen

De volledige ontwikkeling van de hersenen begint al ver voor de geboorte en loopt door tot ten minste het 25e levensjaar. Bij de geboorte zijn bijna alle hersencellen (neuronen) al aanwezig. Na de geboorte neemt het aantal verbindingen tussen neuronen explosief toe.

Tijdens de pubertijd vindt er een snoeiproces plaats om alleen de nuttige verbindingen te behouden en de communicatie in de hersenen te optimaliseren. De verbindingen tussen neuronen die niet actief zijn, verdwijnen. Verbindingen die veel worden gebruikt, worden juist versterkt.

Uit balans

Deze optimalisering van de hersenen verloopt niet in alle hersengebieden tegelijkertijd. De emotionele hersengebieden zijn eerder aan de beurt dan de rationele hersengebieden. De emotionele hersengebieden worden extra geprikkeld door hormonen. De rationele hersengebieden zijn nog niet sterk genoeg om de hypergevoeligheid van de emotionele hersengebieden onder controle te houden.

Puberhersenen zijn dus tijdelijk uit balans. Dat dit gevolgen heeft voor hun gedrag, zal u niet verbazen.

Bedreigingen voor een gezonde hersenontwikkeling

De puberteit is al verwarrend genoeg. Daarbij zijn er ook nog invloeden van buitenaf die een bedreiging kunnen vormen voor een gezonde hersenontwikkeling. We zetten de grootste 3 bedreigingen op een rij:

1. Verstoorde slaap

Verschuiving slaap-waakritme
Bij pubers vindt een verschuiving plaats in hun slaap-waakritme. In sommige gevallen is bij pubers de aanmaak van hormoon melatonine verlaat en is er sprake van een vertraagde-slaapfasesyndroom. Het slaapsignaal wordt dan pas later afgegeven, waardoor ze moeite hebben met in slaap vallen.

Later slapen, net zo vroeg op
Vanwege hormonale en sociale veranderingen gaan veel pubers later naar bed. Factoren zoals in de avond sporten, werken en afspreken met vrienden spelen hierin een steeds belangrijkere rol. Ook sociale media en het computer- en mobiele telefoongebruik zorgen ervoor dat pubers laat gaan slapen. Ze veranderen in ‘avondmensen’. De schooltijden veranderen echter niet. Doordat pubers later naar bed gaan, maar nog steeds vroeg op moeten om naar school te gaan, kan er een slaaptekort optreden.

Cafeïne houdende dranken
Behalve hormonale en sociale factoren kan ook cafeïne, dat onder meer in koffie, cola en andere energiedrankjes zit, een negatieve invloed op slaap hebben. Het blokkeert het slaapsignaal. Cafeïnehoudende dranken worden pubers dan ook sterk afgeraden.

De ernst van slaaptekort:

Te kort slapende pubers voelen zich slaperig overdag. Hierdoor kunnen ze minder goed functioneren. Dit kan grote gevolgen hebben voor hun schoolresultaten en hun sociale leven. Door slaaptekort of slaapproblemen hebben veel pubers geheugenproblemen en een gebrek aan concentratievermogen.

Onderzoek heeft laten zien dat slaaptekort vooral in de vroege ochtenduren van invloed is op schoolprestaties. Daarnaast kunnen er verschillende lichamelijke en psychische klachten optreden. Ook kunnen ze prikkelbaar zijn door het gebrek aan slaap. Bovendien versterkt slaaptekort het risicogedrag van pubers.

Jongeren slapen vaak te kort en slecht. Maar hoe kun je dat oplossen? Met slaaptips van jongeren zelf én een uitdagende SlaapChallenge! Durf jij het aan?

Lees meer over slaap en jongeren en Doe de SlaapChallenge!

Lees meer

2. Alcohol

Alcohol is een bedreiging voor een gezonde ontwikkeling van puberhersenen. Daarom is in 2014 de leeftijdsgrens verhoogd naar 18 jaar. Alcohol heeft namelijk een dempende werking op de hersenen. Het remt de activiteit in bepaalde hersengebieden, waardoor er veranderingen optreden in stemming en gedrag. Pubers reageren anders op alcohol dan volwassenen, omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn.

De omgeving waar in wordt gedronken speelt een belangrijke rol bij het drinkgedrag van jongeren. Daarbij komt dat pubers ook nog sterker reageren op de belonende effecten van alcohol. Alcohol stimuleert de aanmaak van dopamine waardoor je een plezierig gevoel ervaart. Door het positieve gevoel dat alcohol geeft, blijven pubers drinken. Vanwege deze hypergevoeligheid in het beloningscentrum is het risico op alcoholverslaving bij pubers groter.

Ook op de lange termijn richt alcohol schade aan in de hersenen. Een aantal hersengebieden waaronder de rationele hersengebieden laten een verminderde hoeveelheid grijze stof zien. Dit komt voornamelijk doordat alcohol de aanmaak van nieuwe neuronen remt. Ook is er een afname in witte stof. Tegelijkertijd moeten de hersenen harder werken om dezelfde prestaties te leveren als jongeren die niet drinken. Er is meer onderzoek nodig om te bekijken wat de consequenties zijn van de veranderingen in grijze en witte stof in de hersenen, of deze effecten blijvend zijn en of er verschil is in de mate van schadelijkheid voor jongens en meisjes.

3. Pesten

Omdat pubers graag ergens bij willen horen, gaan ze onder groepsdruk anderen pesten. Met name cyberpesten is een toenemend probleem onder pubers. Door het internet kunnen ze overal achtervolgd worden door pesterijen.

Gepeste pubers voelen zich ongelukkig en ontwikkelen een negatief zelfbeeld. Die onzekerheid kan zich uiteindelijk zelfs ontwikkelen tot een angststoornis of depressie. Probeer daarom als ouder zoveel mogelijk zelfvertrouwen te geven en met uw kind over het pesten te praten. Want voor pubers die gepest worden is een veilige thuisomgeving van groot belang.

Wat kunt u als ouder doen?

  • Bied structuur en grenzen. Pubers hebben houvast nodig. Zo kunnen ze experimenteren in een relatief stabiele omgeving;
  • Laat ook los. Om verantwoord gedrag te ontwikkelen, moeten ze verantwoordelijkheid krijgen. Ouders kunnen geleidelijk aan meer vrijheid geven naarmate jongeren zichzelf bewijzen;
  • Wees standvastig en liefdevol. Als ouders te streng zijn worden pubers angstig. Bent u niet standvastig genoeg, dan worden regels genegeerd;
  • Draai er niet omheen. Geef duidelijk aan waarom bepaalde grenzen er zijn, dan zullen pubers zich eerder aan houden;
  • Breng het positief. Puberhersenen zijn extra gevoelig voor beloning. Het heeft meer effect om ze te stimuleren in hun gedrag dan afkeuring te tonen.
  • Bied structuur en grenzen. Pubers hebben houvast nodig. Zo kunnen ze experimenteren in een relatief stabiele omgeving;
  • Laat ook los. Om verantwoord gedrag te ontwikkelen, moeten ze verantwoordelijkheid krijgen. Ouders kunnen geleidelijk aan meer vrijheid geven naarmate jongeren zichzelf bewijzen;
  • Wees standvastig en liefdevol. Als ouders te streng zijn worden pubers angstig. Bent u niet standvastig genoeg, dan worden regels genegeerd;
  • Draai er niet omheen. Geef duidelijk aan waarom bepaalde grenzen er zijn, dan zullen pubers zich eerder aan houden;
  • Breng het positief. Puberhersenen zijn extra gevoelig voor beloning. Het heeft meer effect om ze te stimuleren in hun gedrag dan afkeuring te tonen.

Brochure | Puberhersenen in ontwikkeling

Wil je meer informatie over de ontwikkeling van puberhersenen? En weten hoe je het beste kunt omgaan met pubergedrag? Deze brochure ( 30 pagina’s) biedt ouders van pubers informatie over de hersenontwikkeling van pubers en…