Oorzaak

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de ziekte van Alzheimer. Inmiddels is duidelijk dat in de hersenen van alzheimerpatiënten specifieke afwijkingen voorkomen: eiwitten klonteren samen in zogenaamde plaques en tangles (zie afbeelding):

  • plaques ontstaan tussen de hersencellen, doordat het eiwit amyloid samenklontert. Dit belemmert de communicatie tussen hersencellen.
  • tangles ontstaan in de hersencellen, doordat het eiwit tau samenklontert. Hierdoor worden voedingsstoffen niet goed door de cel vervoerd en sterft de cel uiteindelijk af.

De vorming van plaques en tangles vindt op oudere leeftijd (± 85 jaar) meestal plaats in die delen van de hersenen die betrokken zijn bij het geheugen.

Symptomen

  • Vergeetachtigheid
  • Vertraging
  • Spraakproblemen
  • Moeite met plannen en overzicht houden (executieve functies)
  • Stijfheid
  • Hallucinaties en wanen
  • Epilepsie
  • Vergeetachtigheid
  • Vertraging
  • Spraakproblemen
  • Moeite met plannen en overzicht houden (executieve functies)
  • Stijfheid
  • Hallucinaties en wanen
  • Epilepsie

Hent kreeg op zijn 70e de diagnose alzheimer

Hent heeft alzheimer. Hij heeft het lang ontkend, maar is die fase nu voorbij. Vaak vraagt hij vier keer per minuut hetzelfde en het kan zomaar gebeuren dat hij niet weet waar hij is, of wat hij ergens doet.

Diagnose

Het stellen van de diagnose alzheimer is door de aard van de klachten niet eenvoudig en verdient specialistische aandacht. De eerste stap is de huisarts. Die kan veel doen om tot de juiste diagnose en het behandelplan te komen. In een deel van de gevallen is meer zekerheid over de diagnose het beste te verkrijgen met een bezoek aan een geheugenpolikliniek bij u in de buurt, of bij een hooggespecialiseerd Alzheimer-centrum. Voor beiden is een verwijzing van de huisarts of specialist nodig.

Een bezoek aan de geheugenpoli
In een geheugenpoli werken meerdere specialisten samen om tot een diagnose te komen. De werkwijze en aanwezige specialisten kunnen per geheugenpoli verschillen. Altijd wordt er lichamelijk, laboratorium- en een uitgebreid neuropsychologisch onderzoek (NPO) verricht. Het laboratoriumonderzoek bestaat uit een standaard bloedonderzoek (nier- en schildklierfunctie, glucosespiegel en ontstekingsmarkers). Tijdens een NPO wordt gekeken naar verschillende cognitieve functies, zoals geheugen, taal, aandacht en de uitvoerende functies.

Beeldvormende technieken
Beeldvormende onderzoeken door middel van MRI- of CT-scans kunnen de diagnose Alzheimer bevestigen. De scans brengen verlies van hersenweefsel en schade aan bloedvaten in beeld.

Aanvullende onderzoeken
Soms zijn er nog meer onderzoeken nodig om de diagnose te bevestigen. Bijvoorbeeld een PET-scan waarop amyloid-eiwitophopingen zichtbaar kunnen zijn. Daarnaast kan er hersenvocht afgenomen worden met een ruggenprik om het gehalte van de tau-eiwitten en amyloïde te bepalen.

103.100 mensen

Volgens het RIVM was dit het aantal mensen in 2016 met de ziekte van Alzheimer geregistreerd bij de huisarts.

Behandeling

Alzheimer is helaas nog niet te genezen. Er zijn wel mogelijkheden tot behandeling, maar deze richten zich vooral op het verminderen van symptomen en het behoud van de kwaliteit van leven. De specialist kan medicijnen voorschrijven die de ziekte enigszins kunnen afremmen en de symptomen kunnen tegengaan of gelijk houden. Dit zijn de zogenaamde cholinesteraseremmers die effect hebben op het geheugen, alertheid en gedrag, met name in de eerste jaren. Daarnaast kan medicatie tijdelijk een oplossing bieden wanneer er sprake is van angst, rusteloosheid, slaapproblemen, wanen of hallucinaties. Door het bieden van goede zorg en ondersteuning aan mensen met Alzheimer wordt geprobeerd hen zo lang mogelijk thuis te houden, in een vertrouwde omgeving. Denk hierbij aan een gezonde leefstijl, aanpassingen en hulpmiddelen in huis, maar ook thuiszorg en psychologische hulp. Daarnaast kunnen ergotherapie, fysiotherapie en/of logopedie helpen om de vaardigheden van de patiënt te ondersteunen.

Praktische tips

Voor patiënten:

  • Praat met uw omgeving over uw diagnose en gevoelens.
  • Blijf geestelijk en lichamelijk fit (beoefen uw hobby’s zolang mogelijk of kies voor vrijwilligerswerk en dagbesteding).
  • Bouw regelmaat en rust in met een vaste dagindeling en bekende patronen.
  • Draag altijd een telefoonnummer en uw huisadres bij u als u weggaat.

Voor familie en naasten:

  • Zorg samen voor een veilige, rustige en vertrouwde omgeving: hang bijvoorbeeld hulpbriefjes op en houd een grote agenda bij.
  • Help alleen met zaken waartoe de patiënt zelf niet meer in staat is.
  • Zorg dat u goed op de hoogte bent van het ziekteverloop en realiseer dat het gedrag van uw naaste vaak onschuldig is en door de ziekte wordt veroorzaakt.
  • Zorg dat u als mantelzorger niet overbelast raakt: trek op tijd aan de bel bij de behandelend arts.

Alzheimeronderzoek

Er is op dit moment geen therapie beschikbaar die effectief de ziekte van Alzheimer kan bestrijden. Om in de toekomst wel tot effectieve therapieën te kunnen komen, is het van essentieel belang dat we begrijpen hoe de ziekte van Alzheimer wordt veroorzaakt en waarom de ene persoon gevoeliger is voor het ontwikkelen van alzheimer dan de ander. De Hersenstichting financiert het onderzoek van prof. dr. Helmut Kessels, waarin wordt bekeken welke mechanismen en factoren een rol spelen bij het beschermen van het brein. In de toekomst kan deze kennis van belang zijn voor het ontwikkelen van therapieën die alzheimer kunnen uitstellen of vertragen.