De Hersenstichting draagt met €399.892 bij aan een onderzoek naar een nieuwe behandeling voor paniekstoornis. Prof. Dr. Neeltje Batelaan van het Amsterdam UMC onderzoekt of hersenstimulatie helpt om paniekstoornis te verminderen. Ze werkt samen met onderzoeker drs. Sophie Fitzsimmons en andere wetenschappers.
Wat is een paniekstoornis?
Een paniekstoornis is een angststoornis waarbij iemand regelmatig een paniekaanval heeft. Bij een paniekaanval krijgt iemand opeens last van een heftige angst. Ook horen er lichamelijke klachten bij, zoals zweten, duizeligheid en pijn op de borst. Vaak denkt iemand met een paniekaanval dat hij of zij doodgaat. Ook andere psychische of lichamelijke klachten komen vaak voor.
Door de paniekaanvallen vermijden mensen met een paniekstoornis bepaalde plekken, zoals het openbaar vervoer, school, werk of de supermarkt. Ze vragen hulp aan naasten en hebben steeds minder contact met de buitenwereld. Meedoen aan de maatschappij is moeilijk, omdat klachten vaak lang aanhouden.
Diepe hersenstimulatie bij tinnitus
Daarom doet het onderzoeksteam nu onderzoek naar diepe hersenstimulatie (Deep Brain Stimulation, DBS) als behandeling voor ernstige tinnitus. Steeds meer onderzoek laat zien dat tinnitus niet alleen in het oor ontstaat, maar ook te maken heeft met ontregelde hersenactiviteit.
Gehoorschade zorgt dat de hersenen geen geluidsprikkel meer krijgen. Vervolgens vullen de hersenen dat gebrek aan geluid zelf in. Dit is de piep of ruis die mensen met tinnitus op elk moment horen. DBS geeft seintjes af aan het ontregelde deel van de hersenen.
Huidige behandelingen helpen onvoldoende
Een psycholoog kan de paniekstoornis behandelen met cognitieve gedragstherapie (CGT). Ook kunnen medicijnen helpen. Helaas werken deze behandelingen voor veel mensen onvoldoende. En als het werkt, komt de angst regelmatig terug. Mensen met een paniekstoornis blijven hierdoor vaak langdurig ziek. Er is dringend behoefte aan nieuwe behandelingen die langdurig helpen.
Wat gebeurt er in de hersenen bij een paniekstoornis?
Eerdere studies lieten zien dat sommige hersengebieden zich bij mensen met een paniekstoornis anders gedragen. Sommige hersengebieden zijn actiever. Dit zijn de amygdala en de insula. Deze zitten diep in de hersenen. Ze werken samen aan het verwerken van emoties, zoals angst.
Een ander gebied is juist niet actief genoeg bij mensen met een paniekstoornis. Dit is de prefrontale cortex. Deze zit aan de voorkant van de hersenen. Een van de taken van de prefrontale cortex is het afremmen van angst.
Klachten verminderen met hersenstimulatie
Een mogelijke nieuwe behandeling is repetitieve transcraniële magnetische stimulatie (rTMS). Hierbij richt een behandelaar een magneet op een bepaald hersengebied. Hiermee worden de hersenen actiever of minder actief. rTMS wordt al veel gebruikt bij depressie en is veelbelovend bij dwang en gegeneraliseerde angst. Het heeft weinig bijwerkingen. Er is geen operatie voor nodig.
“Bij de paniekstoornis gaan de alarmbellen in de hersenen af op momenten dat er geen daadwerkelijk gevaar aanwezig is. We verwachten dat we met rTMS de hersenen kunnen helpen om de alarmbellen beter af te stellen. Als dat duurzaam lukt… dan kunnen mensen die kampen met paniek hun leven weer echt oppakken.”
Prof. dr. Neeltje Batelaan, hoofdonderzoeker
Waarom steunt de Hersenstichting dit onderzoek?
Een paniekstoornis heeft grote gevolgen voor het dagelijks leven. Werken, sociale contacten onderhouden en relaties kunnen moeilijk worden of helemaal wegvallen.
Voor mensen met een paniekstoornis bij wie psychologische behandeling en medicatie niet helpt, is op dit moment geen andere behandeling mogelijk. Hierdoor is het voor hen een grote uitdaging of helemaal niet meer mogelijk om mee te doen aan de maatschappij.
Door dit onderzoek begrijpen wetenschappers meer over wat er in de hersenen gebeurt bij mensen met een paniekstoornis. Hiermee kunnen ze verder onderzoek doen naar betere behandelingen.
Als rTMS blijkt te werken, krijgen mensen met een paniekstoornis weer meer vrijheid om mee te doen aan het gewone leven. Hun kwaliteit van leven kan daardoor sterk verbeteren. Daarom steunt de Hersenstichting dit onderzoek met €399.892.
Meer over het onderzoek
Hoe pakken de onderzoekers dit aan?
In dit project zullen de onderzoekers met rTMS de activiteit in de hersenen beïnvloeden. Ze gaan verschillende plekken in de hersenen behandelen, om te kijken welke gebieden de beste resultaten geven.
Welke resultaten verwachten de onderzoekers?
De onderzoekers hopen klachten duurzaam te verlichten bij mensen bij wie eerdere behandelingen niet hielpen. Met dit onderzoek verzamelen prof. dr. Batelaan en haar onderzoeksteam kennis voor toekomstige grote studies. Hierdoor kan rTMS, als het werkt, in de richtlijn voor de behandeling van paniekstoornis wordt opgenomen.
