Wat is een bipolaire stemmingsstoornis? 

Bij een bipolaire stemmingsstoornis kan je stemming en energie van tijd tot tijd enorm wisselen. Je hebt fases van minimaal een week waarin je buitengewoon druk en ongeremd bent, heel veel plannen hebt en veel praat, terwijl je amper slaapt (manisch). Je hebt het gevoel dat je alles aan kan en je voelt je daarbij meestal heel goed, maar soms ook wel erg prikkelbaar. In een depressieve fase ben je erg somber en heb je weinig energie. Je krijgt weinig dingen gedaan. Zo vind je het bijvoorbeeld moeilijk om je tanden te poetsen of te koken. De kwaliteit van je leven is erg laag. Je voelt je ongelukkig met jezelf en met de wereld. Er zijn twee soorten bipolaire stemmingsstoornis, type 1 en type 2.  

Bipolaire stemmingsstoornis type 1 

Bij bipolaire stemmingsstoornis type 1 heb je minimaal één keer een manische en meestal ook een depressieve fase gehad. Ook als je alleen één of meerdere manische fases hebt gehad wordt dat een bipolaire stemmingsstoornis type 1 genoemd. 

Bipolaire stemmingsstoornis type 2 

Sommige mensen hebben alleen een lichte vorm van een manie: een hypomanie. Bij een hypomanie zijn je klachten minder intens en heb je geen grote problemen in je dagelijks leven. Je voelt je vaak juist heel goed. Maar je omgeving ziet wel een verschil met hoe je normaal gesproken bent. Als je alleen hypomanische en depressieve fases hebt, dan wordt dit bipolaire stemmingsstoornis type 2 genoemd.  

Rapid cycling en gemengde episodes bij bipolaire stemmingsstoornis 

Wanneer je minimaal vier (hypo)manische of depressieve fases in een jaar hebt, dan wordt dit ‘rapid cycling’ (snelle wisseling) genoemd.  

Je kunt ook last hebben van ‘gemengde episodes’. Je hebt dan in dezelfde periode kenmerken van een manische én ook een depressieve fase. Je voelt je dan bijvoorbeeld somber en negatief, maar ook heel rusteloos en opgejaagd en je wordt bijvoorbeeld sneller boos. 

Waarschuwing

Denk je aan zelfdoding en heb je hulp nodig? Bel dan direct de gratis hulplijn 0800-0113. 

Soms kun je je zo slecht voelen dat je niet verder wilt leven. Praten over zelfdoding kan bij deze landelijke hulplijn voor zelfmoordpreventie. Je kunt ook terecht op de website 113.nl, bijvoorbeeld om te chatten met een hulpverlener. 

Praat er ook over met je huisarts. Vraag om een dubbele afspraak buiten het spreekuur, dan heb je meer tijd. 

Kenmerken van een bipolaire stemmingsstoornis

De kenmerken kunnen per fase verschillen. De fases wisselen elkaar ook af. 

Dit zijn de belangrijkste kenmerken van een manie: 

  • je stemming is anders dan gewoonlijk: heel opgewekt of (ook) heel prikkelbaar 
  • je bent overdreven druk en ongeremd 
  • je praat heel veel met anderen en kunt dat moeilijk stoppen 
  • je slaapt bijna niet omdat je in de nacht maar door blijft gaan 
  • je kunt onverstandige dingen doen, zoals te veel geld uitgeven 
  • je hebt veel te veel nieuwe plannen en ideeën 
  • de gedachten blijven maar door je hoofd gaan 
  • je wordt snel boos en maakt ruzie 

Kenmerken van een hypomanie: 

  • je stemming is anders dag gewoonlijk: opgewekt, soms ook wat prikkelbaar 
  • je hebt een aantal dagen achter elkaar een minder hevige vorm van manie  
  • je bent energieker en hebt wat minder slaap nodig dan normaal. 
  • je doen en laten is wel veranderd, maar dit levert geen grote problemen op  
  • mensen in je omgeving zien dat je anders (opgejaagd, opgewekter) bent 
  • je kunt veel gedaan krijgen en je daar fijn bij voelen 

Dit zijn de belangrijkste kenmerken van een depressie: 

  • je voelt je erg somber of je voelt juist heel weinig 
  • je hebt nergens zin in en beleeft nergens plezier aan 
  • je hebt geen energie en kunt moeilijk op gang komen, vooral ’s morgens 
  • je praat heel weinig met anderen en gaat contact uit de weg 
  • je kunt niet in slaap vallen of je slaapt juist heel veel 
  • je denkt aan de dood en soms wil je niet meer verder leven 

Diagnose van een bipolaire stemmingsstoornis

Niet iedereen met een bipolaire stemmingsstoornis heeft dezelfde klachten. Als je jezelf herkent in de kenmerken van een (hypo)manie en een depressie, dan heb je misschien een bipolaire stemmingsstoornis. Je krijgt die diagnose alleen wanneer je: 

  • minimaal 1 manische fase (meestal samen met een depressieve fase) hebt gehad (type 1) 
  • óf wanneer je depressies hebt gehad met hypomanische fasen (type 2). 

Je kunt met je klachten naar je huisarts gaan. De huisarts kan je doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater. Dit zijn specialisten die meer weten over mentale gezondheid en psychische klachten. De psycholoog of psychiater onderzoekt dan of je klachten bij een bipolaire stemmingsstoornis passen. Bijvoorbeeld door te vragen naar: 

  • je fases van (hypo)manie of depressie 
  • het verloop van je klachten 
  • de gebeurtenissen of situaties die vaak voorafgaan aan een (hypo)manische of depressieve fase 

De psycholoog of psychiater doet soms ook een aanvullend onderzoek, zoals een bloedonderzoek, en zal misschien ook voorstellen met een naaste van je in gesprek te gaan. 

Hierna bepaalt de psycholoog of psychiater of je klachten overeenkomen met de kenmerken van een bipolaire stemmingsstoornis. De psycholoog of psychiater kan dan de diagnose stellen en een passende behandeling kiezen. 

150.300

mensen tussen de 18 en 75 jaar hadden een bipolaire stoornis volgens een bevolkingsonderzoek uitgevoerd 2019-2022.

Circa 25%

van deze mensen is bekend bij de huisarts.

1,5x

komt een bipolaire stoornis vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Oorzaken van een bipolaire stemmingsstoornis

Over de oorzaken van de bipolaire stemmingsstoornis is nog veel onbekend. Je kunt er een erfelijke aanleg voor hebben. Als een van je ouders een bipolaire stemmingsstoornis heeft, heb je een grotere kans om ook stemmingsklachten te krijgen dan iemand bij wie het niet in de familie zit.  

Toch zijn er ook veel mensen met een bipolaire stemmingsstoornis bij wie deze aandoening niet in hun familie voorkomt. Sommige gebeurtenissen kunnen een manische of depressieve fase uitlokken, zoals: 

  • een gebrek aan slaap 
  • het gebruik van drugs 
  • veel stress door een heftige gebeurtenis 
  • grote problemen in je relatie of op je werk 
  • het overlijden van een dierbare 

Maar een belangrijke positieve gebeurtenis kan ook een manische of depressieve fase uitlokken, zoals: 

  • een nieuwe baan 
  • een verhuizing 
  • de geboorte van een kind 

Soms blijkt pas dat je een bipolaire stemmingsstoornis hebt, als je al vaker depressies hebt gehad en dan voor het eerst een (hypo)manische fase krijgt. Sommige vrouwen krijgen na de bevalling een psychose of worden depressief of (hypo)manisch. Dit kan een eerste teken zijn van een bipolaire stemmingsstoornis. 

Behandeling van een bipolaire stemmingsstoornis

Een bipolaire stemmingsstoornis is vaak goed te behandelen. Vaak geeft een arts medicijnen, zoals lithium, valproïnezuur, lamotrigine of een ander middel dat helpt de stemming gelijk te houden. Deze medicijnen heten: stemmingsstabilisatoren. 

Medicijnen kunnen manische of depressieve klachten verminderen, maar ook nieuwe fases voorkomen. Hiermee kunnen de meeste mensen goed met deze stemmingsstoornis leven. Je dalen zijn dan minder diep en je pieken minder hoog. Of je stemming blijft gewoon helemaal goed. 

Je behandelaar kan je ook leren hoe je beter om kunt gaan met een bipolaire stemmingsstoornis. Je krijgt uitleg over de kenmerken en het verloop ervan. Dit heet: psycho-educatie). Je leert ook hoe je een volgende fase kunt voorkomen.  

Soms moet je vanwege een ernstige manische of depressieve fase in een kliniek of ziekenhuis behandeld worden. 

In andere gevallen kan psychologische behandeling helpen. 

winnaar jubileumprijs - iris sommer

De rol van de darmen bij hersenaandoeningen

Gezonde darmen, gezonde hersenen? Hoe zit dat?

De onderzoekers willen meer te weten komen over de invloed van de darmen bij veel voorkomende hersenaandoeningen. Het gaat om de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson, schizofrenie en bipolaire stoornis. In Nederland hebben meer dan 400.000 mensen last van een van deze aandoeningen.

Lees meer

Gevolgen van een bipolaire stemmingsstoornis

Een bipolaire stemmingsstoornis kan leiden tot problemen met je werk, studie, relatie, vrienden en geld. Niet elke persoon met een bipolaire stemmingsstoornis heeft ernstige klachten. De ene persoon heeft er meer last van dan de andere. 

  • Thuis

    Je kunt moeite hebben met je aandacht ergens bij te houden en je dag goed in te delen. In een depressieve periode let je vaak minder op, terwijl je in een manische fase sneller afgeleid bent en dingen doet zonder er goed over na te denken. Door ongeremdheid kun je ook problemen krijgen met geld. In een depressieve of manische fase kun je niet altijd goed voor jezelf zorgen. Je eet dan bijvoorbeeld minder goed, poetst je tanden niet of gaat minder vaak onder de douche.   

  • Werk en school

    Je stemming en energie kunnen enorm wisselen. Dat kan voor problemen zorgen op je werk of studie. Bijvoorbeeld omdat je je vaak ziekmeldt, of omdat je collega’s niet goed weten hoe ze ermee om kunnen gaan.

  • Vrije tijd

    Door sommige medicijnen kun je slaperig worden. Het is dan verstandig om tijdelijk geen auto te rijden. Als je bang bent om weer depressief of manisch te worden, kun je dingen uit de weg gaan. Door je wisselende stemming kan het lastiger zijn om mee te blijven doen aan leuke activiteiten. Of je bent sneller uitgeput doordat je veel hebt gedaan.

  • Sociale contacten

    Je bent met een stemmingsstoornis sneller prikkelbaar en kunt eerder boos worden op mensen en ruzie krijgen. Dit gebeurt vooral tijdens een manische fase. Ook kun je met een bipolaire stemmingsstoornis het gevoel hebben dat anderen je niet begrijpen of in de steek laten. Een manie of depressie is soms moeilijk te begrijpen voor anderen, omdat het zo anders is dan de gewone stemmingen die iedereen wel eens heeft. Daardoor kun je je eenzaam gaan voelen. 

Je kunt moeite hebben met je aandacht ergens bij te houden en je dag goed in te delen. In een depressieve periode let je vaak minder op, terwijl je in een manische fase sneller afgeleid bent en dingen doet zonder er goed over na te denken. Door ongeremdheid kun je ook problemen krijgen met geld. In een depressieve of manische fase kun je niet altijd goed voor jezelf zorgen. Je eet dan bijvoorbeeld minder goed, poetst je tanden niet of gaat minder vaak onder de douche.   

Je stemming en energie kunnen enorm wisselen. Dat kan voor problemen zorgen op je werk of studie. Bijvoorbeeld omdat je je vaak ziekmeldt, of omdat je collega’s niet goed weten hoe ze ermee om kunnen gaan.

Door sommige medicijnen kun je slaperig worden. Het is dan verstandig om tijdelijk geen auto te rijden. Als je bang bent om weer depressief of manisch te worden, kun je dingen uit de weg gaan. Door je wisselende stemming kan het lastiger zijn om mee te blijven doen aan leuke activiteiten. Of je bent sneller uitgeput doordat je veel hebt gedaan.

Je bent met een stemmingsstoornis sneller prikkelbaar en kunt eerder boos worden op mensen en ruzie krijgen. Dit gebeurt vooral tijdens een manische fase. Ook kun je met een bipolaire stemmingsstoornis het gevoel hebben dat anderen je niet begrijpen of in de steek laten. Een manie of depressie is soms moeilijk te begrijpen voor anderen, omdat het zo anders is dan de gewone stemmingen die iedereen wel eens heeft. Daardoor kun je je eenzaam gaan voelen. 

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:  

  • Prof. Dr. mr. Christiaan H. Vinkers, psychiater en hoogleraar stress en veerkracht, Amsterdam UMC en GGZ InGeest
  • Prof. Dr. Ralph W.Kupka,psychiater en emeritus hoogleraar bipolaire stemmingsstoornissen , Amsterdam UMC
  • Dr. Jurjen Luykx, psychiater en senior onderzoeker, Amsterdam UMC en GGZ InGeest