Wat gebeurt er in je hersenen?

Alcohol verschuift de balans tussen remmende en prikkelende signaalstoffen in de hersenen. Het versterkt de werking van het remmende systeem en onderdrukt het prikkelende systeem. Je voelt je hierdoor even ontspannen en minder geremd, maar je reageert trager en denkt minder scherp. Er ontstaat kort een stijging van het ‘beloningsstofje’ dopamine. Zodra de alcohol is uitgewerkt, volgt vaak een dip in energie en stemming. Hierdoor krijg je weer zin om te drinken, waardoor een verslaving kan ontstaan. Veel of langdurig alcohol drinken kan ontstekingen in het brein veroorzaken, waardoor hersencellen en bloedvaten beschadigen. 

Wat zijn de gevolgen voor de hersenen?

Op de korte termijn heeft alcohol een aantal gevolgen voor de hersenen.   

  • Geheugen

    Kort na het drinken kan alcohol het geheugen verstoren. De hippocampus, een hersengebied dat belangrijk is voor geheugen, werkt dan minder goed. Hierdoor kun je weinig tot niets herinneren van de periode waarin je alcohol hebt gedronken, omdat je geheugen tijdelijk werd geblokkeerd. Dit wordt een black-out genoemd.

  • Beweging

    Daarnaast kunnen de gebieden die belangrijk zijn voor beweging verstoord raken. Hierdoor kun je bijvoorbeeld niet meer recht lopen. 

  • Kans op hersenletsel

    Door alcohol durf je steeds meer, maar kun je steeds minder. De kans op ongelukken met hersenletsel neemt daardoor toe. 

  • Slaap

    Daarnaast heeft alcohol invloed op hoe lang en goed je slaapt. Na een glas alcohol val je vaak sneller in slaap, maar is de slaap zelf vaak slechter. Bijvoorbeeld doordat je ’s nachts vaker wakker wordt. Hierdoor word je minder uitgerust wakker.  

Kort na het drinken kan alcohol het geheugen verstoren. De hippocampus, een hersengebied dat belangrijk is voor geheugen, werkt dan minder goed. Hierdoor kun je weinig tot niets herinneren van de periode waarin je alcohol hebt gedronken, omdat je geheugen tijdelijk werd geblokkeerd. Dit wordt een black-out genoemd.

Daarnaast kunnen de gebieden die belangrijk zijn voor beweging verstoord raken. Hierdoor kun je bijvoorbeeld niet meer recht lopen. 

Door alcohol durf je steeds meer, maar kun je steeds minder. De kans op ongelukken met hersenletsel neemt daardoor toe. 

Daarnaast heeft alcohol invloed op hoe lang en goed je slaapt. Na een glas alcohol val je vaak sneller in slaap, maar is de slaap zelf vaak slechter. Bijvoorbeeld doordat je ’s nachts vaker wakker wordt. Hierdoor word je minder uitgerust wakker.  

Ook na een lange periode kan alcohol schade aanrichten in de hersenen. Hoe sterk deze effecten zijn, verschilt per persoon en hangt onder andere af van hoeveel en hoe vaak iemand drinkt.  

  • Afname grijze stof

    Onderzoek laat zien dat alcohol samenhangt met een afname van buitenste laag van de hersenen: de grijze stof. Grijze stof bestaat vooral uit zenuwcellen en is belangrijk voor het verwerken van informatie. Deze afname is vooral te zien in hersengebieden die belangrijk zijn voor geheugen, aandacht en het nemen van beslissingen. 

  • Beroerte

    Alcohol kan de bloeddruk verhogen. En een hoge bloeddruk is een belangrijke risicofactoren voor een beroerte. Het verband tussen alcohol en hart- en vaatziekten is ingewikkeld en hangt af van hoeveel en hoe vaak je drinkt. Overmatig drinken lijkt het risico op beroerte te verhogen, terwijl licht tot matig drinken in sommige onderzoeken een iets lager risico lijkt te geven. Dit mogelijke effect kan verschillen per persoon door leeftijd, leefstijl en gezondheid. Het onderzoek hiernaar geeft nog geen duidelijk antwoord. Alcohol drinken om gunstige effecten te behalen wordt altijd afgeraden. De mogelijke positieve effecten wegen namelijk niet op tegen alle negatieve effecten van alcoholgebruik. Lees hier meer over beroerte. 

  • Dementie

    De relatie tussen alcoholgebruik en dementie is ingewikkeld. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat lang en zwaar alcoholgebruik het risico op dementie verhoogt. Bij matig alcoholgebruik zijn de resultaten minder overtuigend. Wel is duidelijk dat alcohol vooral een rol speelt bij dementie die op jongere leeftijd ontstaat. Een specifieke vorm hiervan is alcoholgerelateerde dementie. Hierbij raken de hersenen beschadigd door jarenlang alcoholgebruik. Lees hier meer over dementie.  

  • Mentale klachten

    Er lijkt een verband te zijn tussen alcoholgebruik en mentale klachten, zoals angst en depressie. Dit verband werkt waarschijnlijk twee kanten op. Mensen die veel drinken, hebben vaker last van depressieve klachten. Maar alcoholgebruik is niet altijd de oorzaak van deze klachten. Andersom kunnen mentale klachten ervoor zorgen dat iemand meer gaat drinken, bijvoorbeeld om zich beter te voelen. Dit kan het risico op alcoholproblemen vergroten. Alcoholgebruik kan bestaande klachten daarna weer verergeren en het herstel moeilijker maken. 

  • Korsakov

    Het syndroom van Korsakov ontstaat door een langdurig tekort aan vitamine B1 (thiamine). Dit tekort komt vaak voor bij mensen die lange tijd veel alcohol drinken, in combinatie met slechte voeding. Alcohol beschadigt ook de lever. Hierdoor kan de lever vitamines minder goed opnemen. Vitamine B1 is belangrijk voor het functioneren van de hersenen. Een tekort kan leiden tot ernstige problemen met geheugen en concentratie. Korsakov komt vooral voor bij langdurig en zwaar alcoholgebruik, maar kan ook ontstaan bij andere vormen van langdurige ondervoeding, zoals bij eetstoornissen of veel overgeven. Lees hier meer over het syndroom van Korsakov. 

Onderzoek laat zien dat alcohol samenhangt met een afname van buitenste laag van de hersenen: de grijze stof. Grijze stof bestaat vooral uit zenuwcellen en is belangrijk voor het verwerken van informatie. Deze afname is vooral te zien in hersengebieden die belangrijk zijn voor geheugen, aandacht en het nemen van beslissingen. 

Alcohol kan de bloeddruk verhogen. En een hoge bloeddruk is een belangrijke risicofactoren voor een beroerte. Het verband tussen alcohol en hart- en vaatziekten is ingewikkeld en hangt af van hoeveel en hoe vaak je drinkt. Overmatig drinken lijkt het risico op beroerte te verhogen, terwijl licht tot matig drinken in sommige onderzoeken een iets lager risico lijkt te geven. Dit mogelijke effect kan verschillen per persoon door leeftijd, leefstijl en gezondheid. Het onderzoek hiernaar geeft nog geen duidelijk antwoord. Alcohol drinken om gunstige effecten te behalen wordt altijd afgeraden. De mogelijke positieve effecten wegen namelijk niet op tegen alle negatieve effecten van alcoholgebruik. Lees hier meer over beroerte. 

De relatie tussen alcoholgebruik en dementie is ingewikkeld. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat lang en zwaar alcoholgebruik het risico op dementie verhoogt. Bij matig alcoholgebruik zijn de resultaten minder overtuigend. Wel is duidelijk dat alcohol vooral een rol speelt bij dementie die op jongere leeftijd ontstaat. Een specifieke vorm hiervan is alcoholgerelateerde dementie. Hierbij raken de hersenen beschadigd door jarenlang alcoholgebruik. Lees hier meer over dementie.  

Er lijkt een verband te zijn tussen alcoholgebruik en mentale klachten, zoals angst en depressie. Dit verband werkt waarschijnlijk twee kanten op. Mensen die veel drinken, hebben vaker last van depressieve klachten. Maar alcoholgebruik is niet altijd de oorzaak van deze klachten. Andersom kunnen mentale klachten ervoor zorgen dat iemand meer gaat drinken, bijvoorbeeld om zich beter te voelen. Dit kan het risico op alcoholproblemen vergroten. Alcoholgebruik kan bestaande klachten daarna weer verergeren en het herstel moeilijker maken. 

Het syndroom van Korsakov ontstaat door een langdurig tekort aan vitamine B1 (thiamine). Dit tekort komt vaak voor bij mensen die lange tijd veel alcohol drinken, in combinatie met slechte voeding. Alcohol beschadigt ook de lever. Hierdoor kan de lever vitamines minder goed opnemen. Vitamine B1 is belangrijk voor het functioneren van de hersenen. Een tekort kan leiden tot ernstige problemen met geheugen en concentratie. Korsakov komt vooral voor bij langdurig en zwaar alcoholgebruik, maar kan ook ontstaan bij andere vormen van langdurige ondervoeding, zoals bij eetstoornissen of veel overgeven. Lees hier meer over het syndroom van Korsakov. 

Is 1 glas alcohol gezond?

Lang werd gedacht dat één glas rode wijn per dag gezond zou zijn. Nieuwe, grote onderzoeken laten zien dat dit niet klopt. Er is geen hoeveelheid alcohol die goed is voor de gezondheid  

De stoffen in wijn die wél goed voor je kunnen zijn (zoals antioxidanten) vind je net zo goed in druivensap, olijfolie en verse groenten – zonder de schadelijke werking van alcohol. Zelfs kleine hoeveelheden alcohol verhogen het risico op beroerte, hart- en vaatziekten en verschillende soorten kanker.

Please accept statistics, marketing cookies to watch this video.

Verhoogde kwetsbaarheid 

De hersenen van pubers zijn nog volop in ontwikkeling. Pubers reageren daarom anders op alcohol dan volwassenen. Ze zijn gevoeliger voor het prettige effect van alcohol en nemen sneller risico’s. Ook speelt groepsdruk vaak een rol. Daardoor drinken ze soms in korte tijd veel alcohol (bingedrinken). Dit kan erg gevaarlijk zijn. Belangrijke hersenfuncties kunnen verstoord raken. Dit kan leiden tot bewusteloosheid, coma of zelfs overlijden.  

In de puberteit zijn met name de hersengebieden aan de voorkant (frontale gebieden) nog in ontwikkeling. Deze gebieden zijn belangrijk voor planning, impulsen remmen en beslissingen nemen. Alcohol kan deze ontwikkeling vertragen of verstoren. Hierdoor kun je problemen krijgen met concentreren, onthouden en het omgaan met emoties. Jongeren die vroeg beginnen met drinken, hebben een grotere kans om later problemen met alcohol te krijgen. Lees hier meer over de invloed alcoholgebruik op de hersenontwikkeling.  

Ook tijdens de zwangerschap is alcohol erg schadelijk. Alcohol komt via de placenta bij de baby terecht en kan de ontwikkeling van de hersenen verstoren. Dit kan leiden tot blijvende problemen met leren, gedrag en emoties. In sommige gevallen is er sprake van foetaal alcoholspectrumstoornis (FASD). Hierbij heeft het kind blijvende hersenschade.  

Wat kan je zelf doen?  

Alcohol is in elke hoeveelheid schadelijk voor de hersenen. Kies daarom het liefst voor dranken zonder alcohol, zoals water of thee. Als je toch drinkt, adviseert de Gezondheidsraad om dit te beperken tot maximaal één standaardglas en niet dagelijks. Ook adviseert de Gezondheidsraad om het drinken van alcohol in iedereen geval uit te stellen tot de wettelijke leeftijdsgrens van 18 jaar. Voor je gezondheid is het beter om het nog langer uit te stellen of om helemaal niet te drinken.  

Merk je dat minderen lastig is? Stel dan duidelijke grenzen voor jezelf en zorg voor voldoende slaap, ontspanning en beweging.  

Lukt het niet om zelf te stoppen of merk je dat je steeds terugvalt? Zoek dan hulp. Het is namelijk een misverstand dat dit komt door niet genoeg doorzettingsvermogen. Verslaving is een hersenziekte, waarbij processen in de hersenen veranderen. Het willen drinken van alcohol verandert dan naar het moeten drinken van alcohol.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:  

  • prof. Dr. Ingmar Franken, hoogleraar klinische psychologie Erasmus Universiteit Rotterdam en hoofd van Centre for Substance Use and Addiction Research (CESAR)

Laatste update: juli 2026