Wat gebeurt er in je hersenen?
Drugs zorgen ervoor dat je hersenen tijdelijk anders werken. Dit komt doordat ze de signalen in de hersenen veranderen. Daardoor voelt of gedraagt iemand zich anders. Drugs kunnen die signalen op verschillende manieren beïnvloeden. Ze kunnen bijvoorbeeld een signaal nadoen, waardoor er een signaal ontstaat dat er normaal niet zou zijn. Of ze kunnen een signaal blokkeren. Als de signalen in de hersenen verstoord raken door drugs, merkt de gebruiker daar effecten van. Welke effecten dat zijn, verschilt per middel, de hoeveelheid en de situatie waarin iemand gebruikt.
Drugs hebben ook invloed op het beloningssysteem in de hersenen. Dit systeem speelt een rol bij plezier, motivatie en stemming. Veel drugs zorgen voor een snelle toename van stoffen die een goed gevoel geven. Dit effect is tijdelijk. Na gebruik volgt vaak een dip. Je voelt je dan juist somber, leeg of prikkelbaar. Bij vaker gebruik raakt het beloningssysteem verstoord. Normale dingen geven dan minder plezier. Daardoor heb je steeds meer van het middel nodig om hetzelfde gevoel te krijgen. Zo kan een verslaving ontstaan. Een verslaving is een hersenaandoening, waarbij je geen controle meer hebt over het gebruik van drugs. Een verslaving ontstaat meestal niet ineens, maar na langere tijd. Dat kan soms na maanden zijn, maar het kan ook jaren duren voordat je verslaafd raakt.
Wat zijn de nadelige gevolgen voor de hersenen?
Drugsgebruik heeft gevolgen op korte en lange termijn. Welke klachten je krijgt, hangt af van het middel en de hoeveelheid die je gebruik. Op korte termijn kunnen concentratie, stemming, waarneming en coördinatie veranderen. Op de lange termijn kun je last krijgen van de volgende klachten.
-
Verslaving
Drugs kunnen het beloningssysteem in de hersenen verstoren. Daardoor krijg je steeds meer behoefte aan het middel. Na vaker gebruik heb je meer nodig om hetzelfde effect te voelen. Zo kan een verslaving ontstaan.
-
Kans op hersenletsel
Door drugs durf je steeds meer, maar kun je steeds minder. Mensen nemen vaak meer risico als ze drugs hebben gebruikt. De kans op ongelukken met hersenletsel neemt daardoor toe.
-
Slaap
Drugs hebben ook invloed op je slaap. Ze kunnen het inslapen, doorslapen en de kwaliteit van je slaap verstoren. Stimulerende drugs, zoals cocaïne, XTC en speed, maken het moeilijker om in slaap te vallen. Verdovende drugs, zoals hasj, wiet en GHB kunnen ervoor zorgen dat je sneller in slaap valt, maar de slaap is vaak minder diep en minder herstellend.
-
Mentale klachten
Op de lange termijn is er een verband tussen drugsgebruik en mentale klachten, zoals angst en depressie. Dit verband werkt waarschijnlijk twee kanten op. Mensen die drugs gebruiken, hebben vaker last van psychische klachten. Andersom kunnen mentale klachten er ook voor zorgen dat iemand drugs gaat gebruiken, om zich beter te voelen.
-
Beroerte
Sommige drugs, zoals cocaïne en speed, vernauwen de bloedvaten. Hierdoor stroomt er minder bloed naar de hersenen. Dit verhoogt het risico op een beroerte. Ook bij het gebruik van cannabis is er een verhoogd risico op een beroerte gevonden. Voor andere drugs, zoals XTC en designer drugs is meer onderzoek nodig om duidelijk te maken wat het effect is op dit risico.
Drugs kunnen het beloningssysteem in de hersenen verstoren. Daardoor krijg je steeds meer behoefte aan het middel. Na vaker gebruik heb je meer nodig om hetzelfde effect te voelen. Zo kan een verslaving ontstaan.
Door drugs durf je steeds meer, maar kun je steeds minder. Mensen nemen vaak meer risico als ze drugs hebben gebruikt. De kans op ongelukken met hersenletsel neemt daardoor toe.
Drugs hebben ook invloed op je slaap. Ze kunnen het inslapen, doorslapen en de kwaliteit van je slaap verstoren. Stimulerende drugs, zoals cocaïne, XTC en speed, maken het moeilijker om in slaap te vallen. Verdovende drugs, zoals hasj, wiet en GHB kunnen ervoor zorgen dat je sneller in slaap valt, maar de slaap is vaak minder diep en minder herstellend.
Op de lange termijn is er een verband tussen drugsgebruik en mentale klachten, zoals angst en depressie. Dit verband werkt waarschijnlijk twee kanten op. Mensen die drugs gebruiken, hebben vaker last van psychische klachten. Andersom kunnen mentale klachten er ook voor zorgen dat iemand drugs gaat gebruiken, om zich beter te voelen.
Sommige drugs, zoals cocaïne en speed, vernauwen de bloedvaten. Hierdoor stroomt er minder bloed naar de hersenen. Dit verhoogt het risico op een beroerte. Ook bij het gebruik van cannabis is er een verhoogd risico op een beroerte gevonden. Voor andere drugs, zoals XTC en designer drugs is meer onderzoek nodig om duidelijk te maken wat het effect is op dit risico.
Lachgas
Ook het gebruik van lachgas heeft risico’s voor de hersenen. Op korte termijn kan lachgas zorgen voor een zuurstoftekort in de hersenen. Daardoor kun je last krijgen van:
- hoofdpijn
- duizeligheid
- verwardheid
- tintelingen in handen en voeten
Bij langdurig en veel gebruik van lachgas kunnen neurologische en problemen optreden. Dit komt doordat lachgas de werking van vitamine B12 blokkeert. Een tekort aan vitamine B12 kan leiden tot neurologische klachten, zoals tintelingen in tenen en vingers, maar ook ernstiger, zoals verlamming van de benen. Sinds 1 juli 2023 is recreatief gebruik en de verkoop van lachgas verboden.
Verhoogde kwetsbaarheid
Sommige groepen lopen extra risico.
-
Mensen met psychische klachten
Drugs kunnen bestaande psychische klachten erger maken of nieuwe klachten veroorzaken. Denk hierbij aan angst, paniek, of zelfs psychoses. Mensen die hier gevoelig voor zijn, lopen extra risico.
-
Jongeren
Bij jongeren zijn de hersenen nog in ontwikkeling. Vooral de gebieden die betrokken zijn bij zelfbeheersing en het nemen van beslissingen zijn nog niet volledig ontwikkeld. Hierdoor zijn jongeren extra gevoelig voor de effecten van drugs. Jongeren die vaak drugs gebruiken hebben een grotere kans op blijvende veranderingen in het brein en het krijgen van een verslaving. Onderzoek laat zien dat cannabisgebruik op jonge leeftijd de ontwikkeling van de hersenen kan verstoren. Dit kan leiden tot problemen met concentratie, motivatie en schoolprestaties.
Drugs kunnen bestaande psychische klachten erger maken of nieuwe klachten veroorzaken. Denk hierbij aan angst, paniek, of zelfs psychoses. Mensen die hier gevoelig voor zijn, lopen extra risico.
Bij jongeren zijn de hersenen nog in ontwikkeling. Vooral de gebieden die betrokken zijn bij zelfbeheersing en het nemen van beslissingen zijn nog niet volledig ontwikkeld. Hierdoor zijn jongeren extra gevoelig voor de effecten van drugs. Jongeren die vaak drugs gebruiken hebben een grotere kans op blijvende veranderingen in het brein en het krijgen van een verslaving. Onderzoek laat zien dat cannabisgebruik op jonge leeftijd de ontwikkeling van de hersenen kan verstoren. Dit kan leiden tot problemen met concentratie, motivatie en schoolprestaties.
Wat kun je zelf doen?
Stoppen of minderen met drugs is goed voor je hersenen. Herstel begint vaak al snel: bij veel mensen verbeteren slaap, concentratie en stemming al binnen een paar weken nadat ze stoppen of minderen met drugs. Op lange termijn neemt het risico op beroertes en blijvende hersenschade af.
Lukt het niet om zelf te stoppen of merk je dat je steeds terugvalt? Zoek dan hulp. Het is namelijk een misverstand dat dit komt door niet genoeg doorzettingsvermogen. Verslaving is een hersenziekte. Breinprocessen veranderen, waardoor het willen gebruiken van drugs verandert naar het moeten gebruiken van drugs. In dat geval is het belangrijk om hulp te zoeken. Hiervoor kun je terecht bij:
- Je huisarts
- De Drugsinfolijn (0900-1995). Je kan ook mailen of chatten, zie www.drugsinfo.nl
- Je kan je een gratis adviesgesprek aanvragen met een preventiemedewerker in jouw regio. Ga hiervoor naar de kaart van Verslavingskunde Nederland en selecteer bij type ‘Preventie’
De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:
- dr. Desirée Sprong, wetenschappelijk medewerker Alcohol- en Drugspreventie bij Trimbos-instituut
Laatste update: augustus 2026