Kenmerken van microcefalie 

De omtrek van je hoofd verschilt per persoon. Sommige mensen hebben een groter hoofd, anderen een kleiner. Is de omtrek van het hoofd veel kleiner dan gemiddeld, dan heeft iemand microcefalie. 

Daarnaast kunnen er ook andere kenmerken zijn: 

  • Het voorhoofd loopt schuin naar achteren
  • Het achterhoofd is vrij plat
  • Een kleine fontanel (het zachte plekje tussen de schedelbotten bij baby’s)
  • Een trage ontwikkeling in de kinderjaren

Sommige kinderen met microcefalie hebben ook andere klachten. Zij hebben bijvoorbeeld moeite met eten en drinken, epileptische aanvallen of stijve spieren (spasticiteit). 

Diagnose van microcefalie 

Als een arts denkt dat een kindje microcefalie heeft, wordt eerst het hoofd opgemeten. Dit kan al tijdens de zwangerschap met behulp van een echo. De diagnose kan ook gesteld worden als het hoofd na de geboorte wordt opgemeten. 

Met een MRI-scan (Magnetic Resonance Imaging) kan gezocht worden naar de oorzaak van het te kleine hoofd. Op de scan is bijvoorbeeld schade in de hersenen te zien. 

Met een CT-scan (Computer Tomografie) kan bekeken worden of er sprake is van craniosynostose. Dat is een aandoening waarbij de naden van de schedel te vroeg aan elkaar vastgroeien.  

Ook kan de arts het bloed en de urine onderzoeken. Hierdoor kan de arts zien of er een stofwisselingsziekte of erfelijke oorzaak voor microcefalie is. 

Oorzaken van microcefalie 

Microcefalie kan verschillende oorzaken hebben. De oorzaak kan in de genen liggen, maar de aandoening kan ook te maken hebben met de zwangerschap of gebeurtenissen na de geboorte.  

  • Erfelijkheid en aandoeningen

    Door afwijkingen in de genen kan er een aandoening ontstaan waarbij het hoofd te klein blijft. Er zijn in totaal al meer dan 100 genetische aandoeningen bekend die microcefalie kunnen veroorzaken. Voorbeelden van dit soort aandoeningen zijn het downsyndroom en het Angelman syndroom.  

  • Tijdens de zwangerschap

    Zuurstoftekort tijdens de zwangerschap kan leiden tot microcefalie. Dit kan komen door problemen met de moederkoek (placenta), problemen tijdens de bevalling of een te vroege geboorte. 

    Als de moeder tijdens de zwangerschap een infectie oploopt, kan deze infectie ook naar het kindje in de buik gaan. Dit kan ervoor zorgen dat de hersenen slecht groeien.  

    Het gebruik van schadelijke stoffen tijdens de zwangerschap kan ook een oorzaak zijn van microcefalie. Denk hierbij aan alcohol of drugs. Ook bepaalde medicijnen en behandelingen met straling kunnen schadelijk zijn.

  • Na de geboorte

    Ook gebeurtenissen na de geboorte kunnen tot microcefalie leiden. Bijvoorbeeld hersenschade als gevolg van een ongeluk of mishandeling. Een herseninfectie of erfelijke aandoening kan de groei van het hoofd ook afremmen.

Erfelijkheid en aandoeningen

Door afwijkingen in de genen kan er een aandoening ontstaan waarbij het hoofd te klein blijft. Er zijn in totaal al meer dan 100 genetische aandoeningen bekend die microcefalie kunnen veroorzaken. Voorbeelden van dit soort aandoeningen zijn het downsyndroom en het Angelman syndroom.  

Tijdens de zwangerschap

Zuurstoftekort tijdens de zwangerschap kan leiden tot microcefalie. Dit kan komen door problemen met de moederkoek (placenta), problemen tijdens de bevalling of een te vroege geboorte. 

Als de moeder tijdens de zwangerschap een infectie oploopt, kan deze infectie ook naar het kindje in de buik gaan. Dit kan ervoor zorgen dat de hersenen slecht groeien.  

Het gebruik van schadelijke stoffen tijdens de zwangerschap kan ook een oorzaak zijn van microcefalie. Denk hierbij aan alcohol of drugs. Ook bepaalde medicijnen en behandelingen met straling kunnen schadelijk zijn.

Na de geboorte

Ook gebeurtenissen na de geboorte kunnen tot microcefalie leiden. Bijvoorbeeld hersenschade als gevolg van een ongeluk of mishandeling. Een herseninfectie of erfelijke aandoening kan de groei van het hoofd ook afremmen.

Behandeling van microcefalie 

Er is geen behandeling voor microcefalie waardoor het hoofd weer gaat groeien. Soms kan een arts de oorzaak van microcefalie behandelen. Zo is de kans groter dat er minder klachten zijn. 

Ook zijn er ondersteunende behandelingen die het kind kunnen helpen tijdens de ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan fysiotherapie of logopedie. 

De dochter van Natasja heeft microcefalie

Lees haar blogs

Gevolgen van microcefalie 

  • Thuis

    De ene persoon heeft meer last van de gevolgen van microcefalie dan de andere. Sommigen hebben daar in het dagelijkse leven veel last van, anderen weer wat minder. Microcefalie kan leiden tot een verstandelijke beperking, waardoor het moeilijker is om dingen te begrijpen. Maar er zijn ook mensen met microcefalie die een gemiddelde intelligentie hebben.

    Vaak zijn er problemen met bewegen. Daardoor kan iemand met microcefalie hulp nodig hebben om zich in het dagelijks leven te verplaatsen. Ook kleine bewegingen kunnen moeilijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan eten, tandenpoetsen of naar het toilet gaan.

    Als iemand met microcefalie niet voor zichtzelf kan zorgen, is er begeleiding nodig. Er zijn instellingen waar mensen met een beperking kunnen wonen. De bewoners krijgen ondersteuning die aansluit bij hun beperking.

  • School en werk

    Veel kinderen met microcefalie hebben een verstandelijke beperking en meer hulp nodig met leren dan hun leeftijdsgenoten. Op een speciale school kunnen kinderen met microcefalie extra begeleiding krijgen.

    Of iemand met microcefalie kan werken, hangt af van hoe ernstig de beperking is.

  • Sociale contacten

    Omdat de hersenen zich niet goed ontwikkelen, kan iemand met microcefalie moeite hebben met sociaal contact en praten.

  • Vrije tijd

    Hoe iemand met microcefalie vrije tijd in kan vullen verschilt per persoon. Sommige mensen kunnen nog (bijna) alles doen, anderen hebben 24 uur per dag zorg nodig.

De ene persoon heeft meer last van de gevolgen van microcefalie dan de andere. Sommigen hebben daar in het dagelijkse leven veel last van, anderen weer wat minder. Microcefalie kan leiden tot een verstandelijke beperking, waardoor het moeilijker is om dingen te begrijpen. Maar er zijn ook mensen met microcefalie die een gemiddelde intelligentie hebben.

Vaak zijn er problemen met bewegen. Daardoor kan iemand met microcefalie hulp nodig hebben om zich in het dagelijks leven te verplaatsen. Ook kleine bewegingen kunnen moeilijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan eten, tandenpoetsen of naar het toilet gaan.

Als iemand met microcefalie niet voor zichtzelf kan zorgen, is er begeleiding nodig. Er zijn instellingen waar mensen met een beperking kunnen wonen. De bewoners krijgen ondersteuning die aansluit bij hun beperking.

Veel kinderen met microcefalie hebben een verstandelijke beperking en meer hulp nodig met leren dan hun leeftijdsgenoten. Op een speciale school kunnen kinderen met microcefalie extra begeleiding krijgen.

Of iemand met microcefalie kan werken, hangt af van hoe ernstig de beperking is.

Omdat de hersenen zich niet goed ontwikkelen, kan iemand met microcefalie moeite hebben met sociaal contact en praten.

Hoe iemand met microcefalie vrije tijd in kan vullen verschilt per persoon. Sommige mensen kunnen nog (bijna) alles doen, anderen hebben 24 uur per dag zorg nodig.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van: 

  • Dr. Renske Oegema, klinisch geneticus, UMC Utrecht

 

Laatste update: juli 2026