Wat gebeurt er in je hersenen?
In de eerste jaren ven het leven ontwikkelen de hersenen zich snel. In een veilige omgeving leren kinderen omgaan met emoties, stress en sociale relaties. Wanneer er langere tijd stress aanwezig is, kan dat invloed hebben op de ontwikkeling van hersensystemen die betrokken zijn bij stressregulatie, emoties en aandacht. Dat betekent niet dat het brein beschadigd raakt, maar dat het zich aanpast aan de omgeving waarin een kind opgroeit. Die aanpassing kan later helpen verklaren waarom sommige mensen gevoeliger blijven voor stress, moeite hebben met vertrouwen of sterker reageren in bepaalde situaties.
Tegelijkertijd kunnen hersenen en gedrag blijven veranderen. Dat wil zeggen dat met steun, veilige relaties en nieuwe ervaringen mensen zich ook later in hun leven nog verder kunnen ontwikkelen en herstellen.
Wat zijn de gevolgen voor de hersenen?
Mensen die in hun jeugd veel ingrijpende ervaringen hebben gehad, hebben op latere leeftijd grotere kans op klachten zoals angst, somberheid, concentratieproblemen en risicovol gedrag. Deze gevolgen zijn niet altijd meteen zichtbaar. Soms ontstaan problemen pas op volwassen leeftijd, bijvoorbeeld op het werk of in relaties. Volwassenen kunnen dan moeite krijgen met plannen, snel overprikkeld raken of anderen minder goed vertrouwen.
Op latere leeftijd is er ook meer kans op ziektes. Denk hierbij aan hart- en vaatziekten, diabetes en hersenziektes. Dit komt deels doordat mensen met veel stress tijdens hun jeugd, later vaker een ongezonde leefstijl hebben. Bijvoorbeeld door te roken, alcoholgebruik, slechter slapen, weinig bewegen of ongezonde voeding. Dit betekent niet dat iedereen met een ingrijpende jeugdervaring problemen krijgt. Met goede steun kunnen veel mensen zich goed herstellen
Wat kan je zelf doen?
Als je zelf ingrijpende jeugdervaringen hebt meegemaakt, kan het helpen om erover te praten. Dit kan met iemand die je vertrouwt, zoals een vriend, familielid of zorgverlener. Het delen van je verhaal kan helpen bij het verwerken. Merk je dat ervaringen uit je jeugd je bezig blijven houden? Dan is het verstandig om hulp te zoeken. Je kunt hiervoor terecht bij je huisarts.
Als je een kind of jongere kent die iets ingrijpends heeft meegemaakt, kunnen kleine dingen al veel betekenen. Een rustige en voorspelbare omgeving helpt een kind zich veilig te voelen. Aandacht en steun zijn belangrijk: luister zonder oordeel en laat merken dat je er voor hen bent. Aandacht, veiligheid en steun van volwassenen kunnen de negatieve gevolgen van stress kleiner maken. Maak je je zorgen, bespreek dit dan met professionals, zoals de huisarts, school of jeugdzorg.
Wil je hier meer over lezen? In zijn boek ‘Littekens uit je jeugd’ beschrijft psychiater Christiaan Vinkers, aan de hand van wetenschappelijke inzichten en voorbeelden uit de praktijk, hoe langdurige negatieve ervaringen of het ontbreken van zorg en veiligheid tijdens de jeugd kunnen bijdragen aan trauma en latere psychische klachten.
De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:
- Prof. Dr. mr. Christiaan H. Vinkers, psychiater, Amsterdam UMC
Laatste update: augustus 2026