Kenmerken van Korsakov

Mensen met korsakov hebben ernstige geheugenproblemen. Het is moeilijk om dingen te onthouden die pas gebeurd zijn. Ook oude herinneringen worden vergeten.  

Door de geheugenproblemen kan iemand met korsakov herinneringen door elkaar halen of verwarren in tijd of plaats. Dit is meestal onbewust, zonder dat degene met korsakov het doorheeft. Iemand kan bijvoorbeeld denken dat die een belangrijke werkafspraak heeft, terwijl die al jaren niet meer werkt.  

De klachten van korsakov kunnen lijken op de klachten van dementie. Naast geheugenproblemen kan iemand met korsakov last krijgen van andere klachten zoals: 

Diagnose korsakov

Mensen met korsakov merken zelf vaak niet zo goed dat ze korsakov hebben. Meestal merkt de omgeving dat iemand veel dingen vergeet of dingen vertelt die niet kloppen.  

De meeste mensen die korsakov krijgen, hebben vaak eerst de ziekte van Wernicke. Iemand met de ziekte van Wernicke is vaak in de war en heeft moeite met lopen. Ook kunnen de spieren van de ogen verlamd zijn.  

Met deze klachten komt iemand vaak in het ziekenhuis terecht. Daar zullen speciale zorgverleners, zoals een neuropsycholoog of een neuroloog, vragen stellen over de situatie en klachten. Zij onderzoeken bijvoorbeeld de geheugenproblemen. 

Omdat mensen met korsakov of de ziekte van Wernicke zich niet altijd melden bij een dokter, kan het lang duren voordat een arts de diagnose stelt.

Oorzaken van Korsakov

Korsakov komt doordat iemand voor lange tijd te weinig vitamine B1 in het lichaam heeft.  Mensen hebben vitamine B1 nodig om hun hart, zenuwen en hersenen gezond te houden. Als je voor lange tijd te weinig vitamine B1 binnenkrijgt, kunnen de hersenen beschadigd raken. 

De oorzaken van een tekort aan vitamine B1 kunnen zijn: 

  • Langdurige alcoholverslaving. Door alcohol kan vitamine B1 uit voeding niet goed in het lichaam komen. Veel mensen met een alcoholverslaving eten ook niet gezond. 
  • Voor lange tijd slechte voeding eten 
  • Veel overgeven door bijvoorbeeld een zwangerschap 
  • Andere aandoeningen, zoals anorexia nervosa 

Behandeling van Korsakov

Korsakov begint vaak met de ziekte van Wernicke. Dit is een plotseling optredende verwardheid die erg gevaarlijk kan zijn. Als een arts de ziekte van Wernicke snel en goed behandelt, kan dit voorkomen dat iemand korsakov krijgt.  

De behandeling van de ziekte van Wernicke bestaat uit goede voeding en prikken met vitamine B1. 

Als iemand eenmaal korsakov heeft, is dit niet meer te genezen.  

Zelfstandig wonen is voor iemand met korsakov vaak lastig. Daarom wonen mensen met korsakov vaak in een huis met begeleiding. Of in een verpleeghuis.  

Een team van speciale therapeuten, zoals psychologen en psychiaters helpt om dagelijkse dingen zoveel mogelijk zelf te doen. Ook is er steun om geen alcohol meer te drinken.

Gevolgen van Korsakov

Mensen met korsakov hebben zelf vaak niet goed door dat ze dit hebben. De aandoening ontstaat meestal plotseling, maar soms heeft iemand eerst al langere tijd problemen met het geheugen of andere denkfuncties.  

De klachten hangen af van hoe lang de hoeveelheid vitamine B1 in het lichaam te laag is. Iemand die niet stopt met alcohol drinken en slecht blijft eten, kan zelfs aan de ziekte van Wernicke overlijden. 

Korsakov heeft verschillende gevolgen:

  • Thuis

    De gevolgen van Korsakov verschillen per persoon. Mensen met korsakov hebben thuis problemen hebben met onthouden, plannen en het regelen van dagelijkse dingen. Sommige mensen wonen nog zelfstandig en krijgen af en toe hulp bij bijvoorbeeld brieven of afspraken. Andere mensen hebben elke dag begeleiding nodig om structuur te houden en goed voor zichzelf te zorgen.

  • Werk

    Door problemen met het geheugen en het verwerken van nieuwe informatie kan werk moeilijker worden. Sommige mensen kunnen nog taken uitvoeren als er duidelijke afspraken en begeleiding zijn. Voor anderen is werken niet meer haalbaar. Dagbesteding past dan beter. Er zijn dan activiteiten samen met begeleiders en andere mensen.

  • Sociale contacten

    Mensen met korsakov vergeten vaak gesprekken en gebeurtenissen vergeten. Hierdoor kunnen ze moeite hebben met sociale contacten. Sommige mensen hebben goed contact met familie en vrienden. Anderen hebben meer hulp nodig bij het contact met anderen en kunnen zich soms eenzaam voelen. 

    Gedragsveranderingen kunnen er ook voor zorgen dat sociale contacten veranderen. Zo doen mensen met korsakov vaak weinig en zitten ze de hele dag in een stoel. Dit wordt apathie genoemd.  

  • Vrije tijd

    Mensen met korsakov kunnen vaak nog hobby’s en activiteiten blijven doen. Vooral als ze de activiteit al kennen. Begeleiding kan nodig zijn om een activiteit te beginnen.

De gevolgen van Korsakov verschillen per persoon. Mensen met korsakov hebben thuis problemen hebben met onthouden, plannen en het regelen van dagelijkse dingen. Sommige mensen wonen nog zelfstandig en krijgen af en toe hulp bij bijvoorbeeld brieven of afspraken. Andere mensen hebben elke dag begeleiding nodig om structuur te houden en goed voor zichzelf te zorgen.

Door problemen met het geheugen en het verwerken van nieuwe informatie kan werk moeilijker worden. Sommige mensen kunnen nog taken uitvoeren als er duidelijke afspraken en begeleiding zijn. Voor anderen is werken niet meer haalbaar. Dagbesteding past dan beter. Er zijn dan activiteiten samen met begeleiders en andere mensen.

Mensen met korsakov vergeten vaak gesprekken en gebeurtenissen vergeten. Hierdoor kunnen ze moeite hebben met sociale contacten. Sommige mensen hebben goed contact met familie en vrienden. Anderen hebben meer hulp nodig bij het contact met anderen en kunnen zich soms eenzaam voelen. 

Gedragsveranderingen kunnen er ook voor zorgen dat sociale contacten veranderen. Zo doen mensen met korsakov vaak weinig en zitten ze de hele dag in een stoel. Dit wordt apathie genoemd.  

Mensen met korsakov kunnen vaak nog hobby’s en activiteiten blijven doen. Vooral als ze de activiteit al kennen. Begeleiding kan nodig zijn om een activiteit te beginnen.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:

  • Prof. dr. Roy Kessels, hoogleraar neuropsychologie bij het Donders Instituut van de Radboud Universiteit in Nijmegen en Korsakovcentrum, Vincent van Gogh voor GGZ, Venray

Laatste update: september 2026