Wat is een hypofyse-aandoening?
De hypofyse is een klein orgaan dat aan de onderkant van de hersenen zit en hormonen maakt. Hormonen zijn stofjes die via je bloed boodschappen sturen aan organen en cellen. Hormonen hebben effect op de werking van de organen, op ontwikkeling, gedrag, gevoel en emoties. In de hypofyse kan een tumor ontstaan. Deze is meestal goedaardig. Bij een hypofyse-aandoening kan het zijn dat de hypofyse te veel of juist te weinig hormonen maakt.
Vormen van hypofyse-aandoeningen
Er bestaan veel verschillende aandoeningen van de hypofyse. De klachten ontstaan vaak langzaam en verschillen per persoon en per aandoening. De klachten kunnen blijvend of tijdelijk zijn.
Een aantal aandoeningen die kunnen ontstaan door problemen met de hypofyse zijn:
Ziekte van Cushing
Bij de ziekte van Cushing maakt je lichaam te veel van het hormoon cortisol. Dit wordt veroorzaakt door een gezwel in de hypofyse. Cortisol is belangrijk voor veel dingen, zoals situaties waarin je mentale of lichamelijke stress hebt. Door deze ziekte ontstaan er vaak veel klachten, zoals vetophoping rondom je buik en in je gezicht, een dunne huid met snel blauwe plekken en psychische klachten.
Acromegalie
Als je acromegalie hebt, zit er een gezwel in de hypofyse dat te veel groeihormoon aanmaakt. Hierdoor begint je lichaam te groeien aan de uiteinden. Zoals je handen, voeten, oren en neus. Je organen kunnen ook gaan groeien. De groei begint meestal als je tussen de 30 en 50 jaar bent.
Acromegalie leidt vaak tot een zwaarder gewicht, een veranderd uiterlijk en hoofdpijn. Ook kun je last krijgen van je gewrichten, zoals je knieën en heupen.
Prolactinoom
Een prolactinoom is een gezwel dat in de hypofyse zit. Dit gezwel is bijna altijd goedaardig. Het prolactinoom maakt te veel van het hormoon prolactine. Hierdoor kunnen de geslachtshormonen uit balans raken. Dit kan klachten geven, zoals verandering van de menstruatie, vocht uit de tepels, hoofdpijn, somberheid en minder zin in seks.
Niet-functionerend hypofyseadenoom (NFA)
Een niet-functionerend hypofyseadenoom (NFA) is een goedaardig gezwel in de hypofyse. Dit gezwel maakt geen extra hormonen aan. Het kan er wel voor zorgen dat de hypofyse te weinig hormonen maakt. De oorzaak van NFA is nog niet bekend. Kleine gezwellen geven meestal geen klachten. Als het gezwel groter wordt, kan het op de oogzenuw drukken. Daardoor kun je minder goed zien.
Craniofaryngeoom
Een craniofaryngeoom is een goedaardige tumor die ontstaan is uit resten van de aanleg van de hypofyse. Door een craniofaryngeoom kun je last krijgen van verschillende klachten. Zoals hoofdpijn, problemen met zien en moeheid.
AVP-deficiëntie (diabetes insipidus)
Bij een AVP-deficiëntie maakt je lichaam te weinig van het antidiuretisch hormoon (ADH). Daardoor houden je nieren vocht niet goed genoeg vast. Dit kan ervoor zorgen dat je altijd dorst hebt, heel veel drinkt en vaak moet plassen. Dit werd vroeger diabetes insipidus genoemd.
Kallmann syndroom
Met het Kallmann syndroom word je geboren. Bij deze aandoening gaat er iets mis bij de groei van bepaalde zenuwcellen. Hierdoor ontstaan er vaak problemen met de ontwikkeling van je lichaam en kom je niet vanzelf in de puberteit. Ook kun je moeite hebben met ruiken. Het syndroom komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:
- Dr. Annenienke van de Ven, internist-endocrinoloog, Radboudumc te Nijmegen
Laatste update: juli 2026