Delen

Parkinsonisme

Parkinsonisme is de naam die gebruikt wordt voor de kenmerkende combinatie van symptomen die voor het eerst beschreven is bij de ziekte van Parkinson. Deze combinatie kan ook voorkomen bij andere ziekten, die daarom vaak aangeduid worden met de verzamelnaam atypisch parkinsonisme.

In een gebied diep in de hersenen, de substantia nigra, wordt de chemische stof dopamine aangemaakt. Dopamine is een neurotransmitter, onder andere noodzakelijk voor een goede aansturing van onze spieren, die tot stand komt via hersenen, ruggenmerg en zenuwen. Bij de ziekte van Parkinson sterven de hersencellen af die dopamine produceren, door een nog onbekende oorzaak (idiopathisch). Het gevolg is een karakteristieke stoornis van het bewegen, die aangeduid wordt met de term parkinsonisme. Parkinsonisme kan ook veroorzaakt worden door hersenziekten waarbij de hersencellen die dopamine moeten ontvangen afsterven (bijvoorbeeld multipele systeem atrofie) of beschadigd raken (bijvoorbeeld door een tumor, doorbloedingsstoornis of vergiftiging) of als gevolg van het blokkeren van het effect van dopamine door bepaalde geneesmiddelen.

Verschillende vormen

Bij de volgende aandoeningen is er sprake van parkinsonisme:

  • Ziekte van Parkinson
  • Multipele systeem atrofie (MSA)
  • Progressieve supranucleaire verlamming (PSP)
    Progressieve hersenziekte waarbij neuronen in vooral de basale ganglia en de hersenstam afsterven, en die gepaard gaat met een ernstige valneiging en een verlamming van de oogbewegingen.
  • corticobasale degeneratie (CBDG)
    Syndroom waarbij asymmetrische motorische verschijnselen en dementie optreden. Een bijzonder verschijnsel dat bij deze aandoening kan optreden is het verlies van controle over een van de eigen ledematen, die hierdoor een ‘eigen leven lijkt te leiden'; dit verschijnsel wordt aangeduid als alien limb.
  • Vasculair parkinsonisme
    Parkinsonisme veroorzaakt door herseninfarcten en chronische doorbloedingsstoornissen diep in de hersenen. De herseninfarcten kunnen ongemerkt voorbij zijn gegaan en later tot parkinsonisme leiden.
  • Medicamenteus parkinsonisme
    Parkinsonisme veroorzaakt door gebruik van medicijnen die de werking van dopamine tegengaan, veelal door het blokkeren van de receptoren waarop dopamine moet werken. Hierdoor kan dopamine zijn werk niet meer doen, wat kan leiden tot spierstijfheid en bewegingstraagheid. Medicijnen zoals antipsychotica, lithium, middelen tegen misselijkheid, calciumkanaalblokkers, anti-epileptica en enkele antibiotica kunnen parkinsonisme (en daarnaast soms onwillekeurige bewegingen van het gezicht) veroorzaken. Na het stoppen van de medicatie verdwijnt het parkinsonisme bijna altijd, hoewel dit maanden kan duren; de onwillekeurige bewegingen kunnen zelfs altijd blijven bestaan.
  • Toxisch parkinsonisme
    Parkinsonisme veroorzaakt door overmatige blootstelling aan giftige stoffen in de leef- of werkomgeving, zoals: koolwaterstofverbindingen (bijvoorbeeld in organische oplosmiddelen), methanol, cyanide, mangaan, koolmonoxide, koolstofdisulfide, MPTP, disulfiram en organofosfaatverbindingen.  

 

Verschijnselen

De volgende symptomen horen bij parkinsonisme:

  • Stijfheid van ledematen en romp;
  • Beven van armen en/of benen, vooral in rust (tremor);
  • Vertraging van bewegen en een gebrek aan spontane bewegingen. Dit kan onder andere leiden tot een verminderde gezichtsuitdrukking (maskergelaat), zachtere en monotone spraak, schuifelend looppatroon met minder meebewegen van de armen, startproblemen (moeite met opstaan uit stoel), kleiner handschrift, moeite met fijne vingerbewegingen;
  • Door een verlies van houdingsreflexen is er vaak een slechter evenwicht (balans), waardoor het valrisico verhoogd is.

 

Bij veel hersenziekten waarbij parkinsonisme optreedt komen vaak bijkomende klachten en verschijnselen voor: depressie, angst, apathie, geheugenklachten en dementie, slaapproblemen, problemen met plassen en ontlasting, moeite met kauwen en slikken, lage bloeddruk bij opstaan. Bij PSP is er tevens sprake van niet goed kunnen zien door verstoorde oogbewegingen.


De klachten en verschijnselen treden niet in een vaste volgorde op en kunnen individueel verschillen. In het begin van de ziekte van Parkinson en bij corticobasale degeneratie manifesteren de klachten en verschijnselen zich vaak sterker aan één kant van het lichaam. Bij andere hersenziekten is het beeld juist vaak symmetrisch.

Diagnose

Als een patiënt verschijnselen van parkinsonisme vertoont, zal hij/zij verwezen worden naar een neuroloog, die zal proberen een betrouwbare diagnose te stellen. De symptomen en verschijnselen die worden waargenomen spelen hierbij een grote rol. Er zijn een aantal belangrijke verschillen tussen de Ziekte van Parkinson en andere parkinsonismen. Bij patiënten met een vorm van atypisch parkinsonisme raken al in het begin van de ziekte méér delen van de hersenen beschadigd. Hierdoor zijn de symptomen vaak meer uitgesproken, en is de snelheid waarmee de symptomen in ernst toenemen, doorgaans hoger. Ook reageert een patiënt met een atypisch parkinsonisme meestal minder goed op parkinsonmedicatie dan iemand met de ziekte van Parkinson. In sommige gevallen zal de neuroloog bij het stellen van de diagnose gebruik maken van bloedonderzoek of een hersenscan.

 

Symptomen als trillen en traagheid van bewegen worden nogal eens beschouwd als onderdeel van het normale verouderingsproces. Hierdoor kan de diagnose soms laat gesteld worden.

Behandeling

De meeste hersenziekten waarbij parkinsonisme optreedt zijn niet te genezen. Bij de ziekte van Parkinson kan aanvullen van het dopaminetekort de symptomen van de ziekte lange tijd goed onderdrukken. Medicijnen die het dopaminetekort aanvullen (levodopa) hebben helaas minder effect bij atypisch parkinsonisme. Een aantal mensen kan toch reageren op deze medicijnen. Daarom zullen deze medicijnen altijd een bepaalde periode worden geprobeerd. Wanneer ze de klachten en symptomen niet verminderen worden ze weer afgebouwd. Behandeling is dan vooral gericht op het behouden van functies en verbetering van kwaliteit van leven. De beste therapie is waarschijnlijk een combinatie van lichaamsbeweging (oefeningen, soms fysiotherapie), gezonde voeding, ergotherapie en medicijnen. Steun en informatie van medepatiënten via een patiëntenvereniging kan veel betekenen.
Wanneer het parkinsonisme veroorzaakt wordt door medicijnen (medicamenteus parkinsonisme) bestaat de behandeling uit het staken van de oorzakelijke medicijnen.

Cijfers

Naar schatting leiden 40.000 in Nederland aan de ziekte van Parkinson. Daar komt nog een onbekend aantal mensen met andere vormen van parkinsonisme bij. Het aantal personen met parkinsonisme neemt toe met de leeftijd.

Aanmelden nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze digitale nieuwsbrief en blijf op de hoogte van ons laatste nieuws.

Aanmelden Stel uw vraag online
Dit is contactinfo