Delen

Slaapstoornissen

Als iemand bijna elke nacht niet goed slaapt of overdag nog moe is, kan er sprake zijn van een slaapstoornis. Deskundigen zijn het er nog niet over eens waartoe slaap precies dient. De spieren van het lichaam hebben geen slaap nodig en basale functies als hartslag en ademhaling blijven doorgaan. Zelfs het bewustzijn blijft 'ingeschakeld'.

 

Algemeen wordt aangenomen dat slaap vooral een herstellende functie heeft voor het lichaam, met name voor de hersenen. Slaap is nodig om te voorkomen dat de concentratie achteruit gaat of het denken langzamer gaat. Bij ernstig slaaptekort kunnen zelfs hallucinaties ontstaan. Vooral ouderen klagen relatief vaak over slechte nachtrust, maar vergeten dan dat ze een ander levenspatroon dan vroeger hebben, waarmee ook het slaappatroon verandert.

Verschillende soorten en oorzaken

Er zijn op dit moment bijna tachtig verschillende slaapstoornissen bekend. Deze zijn in zes groepen in te delen:

Slapeloosheid

Van alle slaapstoornissen komt slapeloosheid, ook wel insomnie genoemd, het meeste voor. Moeite met inslapen, lang wakker blijven, te vroeg wakker worden en niet meer kunnen inslapen zijn symptomen van slapeloosheid.

 

Bij de meeste mensen zijn de klachten kortdurend en gerelateerd aan tijdelijke stress. Wanneer de klachten zich drie of meer nachten per week voordoen en langer dan drie maanden aanhouden, spreken we van chronische slapeloosheid. Slapeloosheid kan leiden tot problemen met het functioneren overdag, zoals vermoeidheid, neerslachtigheid, hoofdpijn of spierspanning.

Slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen

Bij slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen is er sprake van een verstoorde ademhaling tijdens de slaap. Één van de meest voorkomende slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen is slaap-apneu. Symptomen van slaap-apneu zijn abnormale slaperigheid overdag en 's nachts snurken met lange uithalen. Wanneer de adem tijdens de slaap minimaal twintig keer per nacht gedurende minimaal tien seconden stokt, dan spreken medici van slaap-apneu. De patiënt wordt steeds wakker en raakt niet in een diepe slaap. Het slechte slapen wreekt zich overdag: mogelijke gevolgen zijn onder meer slaperigheid, hoofdpijn, slechte concentratie, gedragsveranderingen en depressies.

 

Slaap-apneu kan veroorzaakt worden door verslapping van spieren, waardoor de tong en de weke delen de ademhaling blokkeren of doordat de hersenen te weinig prikkels geven om te ademen. Gezette mensen hebben meer kans op slaap-apneu.

 

Behandeling van slaap-apneu kan onder andere bestaan uit het plaatsen van een zogenoemd CPAP-masker (dat de luchtweg open houdt) of een operatie. Stoppen met roken en met alcohol drinken kan helpen om de klachten te verminderen.

 

Hypersomnie, zoals narcolepsie

De belangrijkste klacht van hypersomnie is overmatige slaperigheid overdag, ondanks een normale slaap en normaal slaap-waakritme. De mate van slaperigheid kan variëren van mild (bijvoorbeeld vermoeidheid na het eten) tot zwaar (zoals in slaap vallen in gezelschap). In ernstige gevallen kan iemand automatisch gedrag vertonen. Hierbij gaat men door met handelen tijdens een slaapaanval, zonder er een bewuste herinnering aan over te houden. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de highway trance; de bestuurder van een auto weet dan niet meer dat hij een bepaald traject over een snelweg heeft afgelegd.
Als de klachten minimaal drie maanden aanwezig zijn, kan de diagnose hypersomnie gesteld worden. Een manier om de klachten tijdelijk te verbeteren, is om af en toe overdag te slapen.

 

Een voorbeeld van een hypersomnie is narcolepsie. Dit is een aandoening waarbij onweerstaanbare slaapaanvallen zich plotseling voordoen. Dit komt vooral voor tijdens perioden van spanning of juist bij saaie gebeurtenissen. De slaap duurt meestal niet langer dan een half uur. Vaak hebben narcolepsie-patiënten ook last van kataplexie, aanvallen van plotselinge spierverslappingen. Als ze zich bij allerlei emoties - zoals lachen, huilen of woede - opwinden, verliezen mensen met kataplexie vaak de controle over hun spieren en vallen neer. Tijdens de aanval (duurt van enkele seconden tot een minuut) kan men niet spreken, maar het bewustzijn blijft helder en de ademhaling gaat door.

 

Narcolepsie is ongeneeslijk, maar er zijn wel medicijnen die de symptomen tegengaan. Ook een vast patroon in het slaap-waakritme is belangrijk. De symptomen beginnen ongeveer tussen de 15-25 jaar. De aandoening wordt in verband gebracht met een beschadiging aan de amygdala in de hersenen. Het is belangrijk dat een medicus de diagnose ‘narcolepsie' stelt om sociale problemen op bijvoorbeeld school of werk enigszins voor te zijn. Narcolepsie kán erfelijk zijn.

Circadiane ritmeslaapstoornissen

De biologische klok is van grote invloed op ons dag- en nachtritme en is een voorbeeld van een circadiaan ritme. Een circadiaan ritme duurt ongeveer één dag (circa = rond, dies = dag). Als de biologische klok ontregeld raakt kan een circadiane ritmeslaapstoornis ontstaan. Er is dan bijvoorbeeld sprake van slapeloosheid wanneer men wil slapen, of juist van ernstige slaperigheid wanneer men wakker wil zijn.

 

Een voorbeeld van een circadiaanse ritmeslaapstoornis is het vertraagde slaapfasesyndroom (Delayed Sleep Phase Syndrome; DSPS). Mensen met DSPS hebben een verschoven biologische klok, waardoor ze extreem laat in slaap vallen. Als ze eenmaal in slaap gevallen zijn, is de slaap normaal, maar doordat veel mensen voor werk of andere verplichtingen op tijd moeten opstaan, is er toch vaak sprake van een kortere slaapduur. Dit kan leiden tot problemen op het werk of in het sociaal functioneren.

 

Naast DSPS bestaat er ook het vervroegde slaapfasesyndroom (Advanced Sleep Phase Syndrome; ASPS). Bij ASPS is er sprake van erg vroeg wakker worden en vroeg willen gaan slapen. Gemiddeld vallen mensen met ASPS tussen 18:00 uur en 21:00 uur in slaap en worden ze tussen 02:00 uur en 05:00 uur wakker. ASPS komt minder voor dan DSPS.

 

De exacte oorzaak van DSPS en ASPS is niet bekend, maar men gaat er vanuit dat er een afwijking is in de werking van de biologische klok en/of in de regulatie van slaap. Op deze pagina vindt u een uitleg over slaap en slaapregulatie. Daarnaast speelt leefstijl een rol: door het extreem laat of vroeg naar bed gaan verschuift de blootstelling aan licht en donker. Hierdoor blijft de biologische klok ontregeld. Blootstelling aan licht van computers of tablets heeft ook een effect op het circadiaan systeem. Ten slotte zou er ook een genetische oorzaak van DSPS en ASPS kunnen zijn.

Parasomnieën

Parasomnieën zijn slaapstoornissen waarbij mensen tijdens de slaap opvallend gedrag vertonen of opvallende bewegingen maken. Voorbeelden hiervan zijn:

  • slaapwandelen (somnambulisme)
  • nachtelijke angstaanvallen (pavor nocturnus)
  • REM-slaapgedragsstoornis (REM sleep Behavior Disorder of RBD)
  • perioden van slaapdronkenschap.

Het gedrag of de bewegingen lijken doelgericht, maar worden onbewust (automatisch) uitgevoerd. Hierdoor is het niet mogelijk om het gedrag bewust te controleren.

Slaapgerelateerde bewegingsstoornissen

Onder slaapgerelateerde bewegingsstoornissen vallen eenvoudige bewegingen tijdens de slaap, zoals wiegende, ritmische of knarsende bewegingen.


Een voorbeeld van een slaapgerelateerde bewegingsstoornis is het rusteloze benensyndroom (Restless Legs Syndrome; RLS). Hierbij worden beenbewegingen uitgevoerd om een onaangenaam gevoel in de benen te verlichten.

 

Om vast te stellen dat het om een slaapgerelateerde bewegingsstoornis gaat, moet iemand klachten hebben over het functioneren overdag óf last hebben van een verstoorde slaap als gevolg van de bewegingen.

Dit is contactinfo