Wat zijn slaapproblemen na een hersenaandoening? 

Het is geen toeval dat mensen met een hersenaandoening vaker last hebben van slaapproblemen. Je hersenen spelen namelijk een belangrijke rol bij het slapen. Ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat je je ’s avonds moe voelt en dus naar bed gaat. Ook bij het goed doorslapen en uitgerust wakker worden zijn de hersenen belangrijk. Schade in de hersenen kan ervoor zorgen dat je slechter slaapt. 

Kenmerken van slaapproblemen na een hersenaandoening 

Als je door een hersenaandoening last hebt van een slaapprobleem, herken je dit aan een of meer van de volgende kenmerken. 

  • je bent overdag vaak moe 
  • je hebt moeite met inslapen 
  • je wordt te vroeg wakker  
  • je wordt vaker wakker tijdens je slaap 
  • je slaapt op ongewone tijdstippen 
  • je bent overdag slaperig terwijl je ’s nachts goed slaapt 
  • je hebt meer last van snurken of ademstops tijdens de nacht, wat kan wijzen op slaapapneu 

Als deze slaapproblemen langer aanhouden kun je een slaapstoornis ontwikkelen. 

Impact van slaapproblemen na een hersenaandoening 

Iedereen die weleens een nacht niet geslapen heeft, weet hoe moeilijk je het de dag erna kunt hebben. Je bent moe, kunt je niet concentreren en wilt eigenlijk maar een ding: naar bed. Een slaapprobleem heeft dan ook een behoorlijke impact op je leven. Het kan de klachten die je hebt erger maken en ervoor zorgen dat je minder snel herstelt. Daarnaast kun je ook op andere manieren merken dat slaapproblemen een grote impact hebben: 

  • Thuis

    Na een nacht zonder goede slaap voel je je moe en futloos. Je kan minder zin ervaren in gewone dagelijkse dingen omdat ze meer moeite kosten. Het kan zijn dat je minder energie overhoudt om jezelf te verzorgen. Opstaan, aankleden, boodschappen doen en koken kunnen zelfs onmogelijke taken worden. Een ergotherapeut is een behandelaar die kan helpen met je energieverdeling. Vraag ernaar bij je huisarts. 

  • Werk of school

    Als je slecht slaapt, kost het meer moeite om overdag informatie te verwerken. Je hebt meer moeite om je aandacht ergens bij te houden en vergeet meer. Dingen die je normaal snel snapt, kosten je nu meer moeite. Dat kan voor problemen zorgen op je school, je werk of het dagelijks leven. 

  • Sociale contacten

    Slaap is ook belangrijk voor hoe je je voelt en gedraagt. Als je slecht slaapt, kun je overdag erg prikkelbaar zijn. Daardoor kun je in de omgang met anderen bijvoorbeeld snel geïrriteerd zijn, of kortaf reageren. 

  • Vrije tijd

    Om de dagelijkse dingen goed te kunnen doen is het belangrijk dat je uitgerust bent. Een slaapprobleem kan er dan ook voor zorgen dat alle dagelijkse activiteiten je meer moeite kosten. Hierdoor beleef je misschien minder plezier aan hobby’s en andere dingen die je in je vrije tijd doet. Als je slaapproblemen langer aanhouden, kan het gebeuren dat je steeds meer thuisblijft en je terugtrekt. 

Na een nacht zonder goede slaap voel je je moe en futloos. Je kan minder zin ervaren in gewone dagelijkse dingen omdat ze meer moeite kosten. Het kan zijn dat je minder energie overhoudt om jezelf te verzorgen. Opstaan, aankleden, boodschappen doen en koken kunnen zelfs onmogelijke taken worden. Een ergotherapeut is een behandelaar die kan helpen met je energieverdeling. Vraag ernaar bij je huisarts. 

Als je slecht slaapt, kost het meer moeite om overdag informatie te verwerken. Je hebt meer moeite om je aandacht ergens bij te houden en vergeet meer. Dingen die je normaal snel snapt, kosten je nu meer moeite. Dat kan voor problemen zorgen op je school, je werk of het dagelijks leven. 

Slaap is ook belangrijk voor hoe je je voelt en gedraagt. Als je slecht slaapt, kun je overdag erg prikkelbaar zijn. Daardoor kun je in de omgang met anderen bijvoorbeeld snel geïrriteerd zijn, of kortaf reageren. 

Om de dagelijkse dingen goed te kunnen doen is het belangrijk dat je uitgerust bent. Een slaapprobleem kan er dan ook voor zorgen dat alle dagelijkse activiteiten je meer moeite kosten. Hierdoor beleef je misschien minder plezier aan hobby’s en andere dingen die je in je vrije tijd doet. Als je slaapproblemen langer aanhouden, kan het gebeuren dat je steeds meer thuisblijft en je terugtrekt. 

Oorzaken van slaapproblemen na een hersenaandoening 

Slaapproblemen kunnen allerlei oorzaken hebben, van stress tot een slaapkamer met te veel storende prikkels. Bij slaapproblemen na een hersenaandoening kan die oorzaak ook in de hersenen zelf liggen. De hersenen regelen dat je moe wordt, ’s nachts slaapt en ’s ochtends weer wakker wordt. 

Dat je ’s avonds moe wordt, is niet alleen omdat je de hele dag zo druk bent geweest. Ook je biologische klok geeft aan dat de dag afgelopen is. Je hersenen spelen hier een onmisbare rol bij. Ze maken bijvoorbeeld het hormoon melatonine aan, dat belangrijk is voor die biologische klok. Tegen het einde van de dag maakt je lichaam meer melatonine, waardoor je je slaperig gaat voelen. 

De hersenen hebben zelf ook rust nodig om goed te kunnen werken. Daarom bouwen de hersenen overdag slaapdruk op. Dit werkt net als een zandloper. Overdag loopt de zandloper leeg en groeit je slaapdruk. Als je gaat slapen, draai je de zandloper om en wordt je slaapdruk weer kleiner. Daarom is het bijvoorbeeld ook niet goed om overdag te slapen. Je draait de zandloper dan te vroeg om, waardoor deze ’s avonds nog niet leeg genoeg is. Je komt dan weer moeilijker in slaap. 

Ook bepaalde gevolgen van een hersenaandoening kunnen ervoor zorgen dat je minder goed slaapt. Zoals pijn, stress of niet meer lekker kunnen liggen door lichamelijke beperkingen. Veel mensen met een hersendoening gebruiken bovendien medicijnen, waarbij slapeloosheid een bijwerking kan zijn.  

Aandoeningen die kunnen leiden tot slaapproblemen 

Verschillende hersenaandoeningen kunnen leiden tot slaapproblemen. Enkele voorbeelden zijn:  

  • Dementie

    Bij dementie gaan de hersenen steeds verder achteruit en worden ze niet meer beter. Dat zorgt voor allerlei klachten, bijvoorbeeld met je geheugen, je gevoelens en praten. Slaapproblemen komen vaak voor als de dementie al verder gevorderd is. Je hebt dan vaak last van een verstoord slaapritme. Dit betekent dat je overdag vaak moe bent en ’s nachts juist wakker. 

  • Ziekte van Parkinson

    Bij de ziekte van Parkinson gaan bepaalde cellen in je hersenen langzaam kapot. Dit kan voor allerlei klachten zorgen, zoals moeite met bewegen en problemen met denken. Als je parkinson hebt kun je last krijgen van verschillende slaapproblemen. Je bent overdag bijvoorbeeld erg moe en valt dan soms in slaap. Het kan ook moeilijk zijn om ’s avonds in slaap te vallen of ’s nachts goed door te slapen. 

  • Niet-aangeboren hersenletsel

    Als er in de loop van je leven schade aan je hersenen ontstaat, dan heet dat niet-aangeboren hersenletsel (NAH).   

    Bijna 1 op de 3 mensen met NAH heeft last van een slaapstoornis, zoals slapeloosheid (insomnie), slaperigheid overdag (hypersomnie) of slaapapneu. Bij slaapapneu valt je ademhaling tijdens de slaap regelmatig stil. Op het moment dat de ademhaling stilvalt, komt er minder zuurstof in je bloed. De hersenen reageren daarop door je een beetje wakker te laten worden. Daar merk je tijdens je slaap niks van, maar de volgende dag voel je je niet goed uitgerust. Overdag kun je ook last van krijgen van vermoeidheid, hoofdpijn, een depressief gevoel en problemen met je concentratie en geheugen.  

Bij dementie gaan de hersenen steeds verder achteruit en worden ze niet meer beter. Dat zorgt voor allerlei klachten, bijvoorbeeld met je geheugen, je gevoelens en praten. Slaapproblemen komen vaak voor als de dementie al verder gevorderd is. Je hebt dan vaak last van een verstoord slaapritme. Dit betekent dat je overdag vaak moe bent en ’s nachts juist wakker. 

Bij de ziekte van Parkinson gaan bepaalde cellen in je hersenen langzaam kapot. Dit kan voor allerlei klachten zorgen, zoals moeite met bewegen en problemen met denken. Als je parkinson hebt kun je last krijgen van verschillende slaapproblemen. Je bent overdag bijvoorbeeld erg moe en valt dan soms in slaap. Het kan ook moeilijk zijn om ’s avonds in slaap te vallen of ’s nachts goed door te slapen. 

Als er in de loop van je leven schade aan je hersenen ontstaat, dan heet dat niet-aangeboren hersenletsel (NAH).   

Bijna 1 op de 3 mensen met NAH heeft last van een slaapstoornis, zoals slapeloosheid (insomnie), slaperigheid overdag (hypersomnie) of slaapapneu. Bij slaapapneu valt je ademhaling tijdens de slaap regelmatig stil. Op het moment dat de ademhaling stilvalt, komt er minder zuurstof in je bloed. De hersenen reageren daarop door je een beetje wakker te laten worden. Daar merk je tijdens je slaap niks van, maar de volgende dag voel je je niet goed uitgerust. Overdag kun je ook last van krijgen van vermoeidheid, hoofdpijn, een depressief gevoel en problemen met je concentratie en geheugen.  

Behandelen van slaapproblemen na een hersenaandoening 

Hoe een slaapprobleem na een hersenaandoening behandeld kan worden, hangt af van verschillende dingen. Welk slaapprobleem je precies hebt bijvoorbeeld, maar ook welke hersenaandoening je hebt. Er zijn dus meerdere behandelingen mogelijk. 

1. Je gewoontes veranderen 

Soms kunnen dingen die je zelf doet onderdeel zijn van een slaapprobleem. Als je veel koffie drinkt bijvoorbeeld, of steeds op verschillende tijden naar bed gaat. Door dit soort gewoontes kun je je slaap verstoren. Een arts zal daarom vaak kijken of aanpassingen in je gedrag al een deel van het probleem kunnen oplossen. 

2. Medicijnen 

Er zijn verschillende soorten slaapmedicijnen. Sommige helpen om in slaap te komen, andere om door te slapen. Gebruik deze alleen wanneer je arts deze voorschrijft. Er kunnen namelijk risico’s aan vastzitten. Je hebt bijvoorbeeld steeds hogere doses nodig, of kunt er verslaafd aan raken.

3. Melatonine 

Melatonine is het hormoon dat je biologische klok regelt en je onder andere laat weten wanneer het tijd is om te slapen. Als je hersenen dit niet goed aanmaken, kun je extra melatonine nemen in de vorm van tabletten. Doe dit ook altijd in overleg met je arts. Als je het verkeerd gebruikt, kunnen je slaapproblemen namelijk erger worden.

4. Slaapmasker 

Bij slaapapneu bestaat de behandeling vaak uit het dragen van een slaapmasker. Dit CPAP-apparaat (Continuous Positive Airway Pressure) geeft via een masker luchtdruk. Zo worden de luchtwegen ’s nachts opengehouden en kun je tijdens de slaap door blijven ademen. Dit kan ervoor zorgen dat je minder last hebt van de vervelende gevolgen van slaapapneu en dat je beter uitgerust bent. 

Folder | Hersenen en slaap

Slaap is belangrijk voor gezonde hersenen. Maar waarom eigenlijk? En wat gebeurt er bij slaap in de hersenen? Hoeveel slaap heb je eigenlijk nodig en wat kan je doen om je slaap te verbeteren? In…
Ontvang per e-mail
Ontvang via de post

Tips voor mensen met slaapproblemen na een hersenaandoening 

Het is belangrijk om je arts te vertellen over je slaapproblemen. Helemaal als je een hersenaandoening hebt. Je arts kan dan beter begrijpen welke slaapstoornis mogelijk speelt en weet wat je het beste kunt doen om je slaapprobleem te verminderen. Soms kan de huisarts je doorsturen naar een andere behandelaar. Bijvoorbeeld naar een psycholoog of een slaap/waakcentrum. Dit is een behandelcentrum voor mensen met slaapstoornissen. 

Daarnaast zijn er algemene tips die je helpen om beter te kunnen slapen. 

  • Probeer zoveel mogelijk op vaste tijden te gaan slapen en op te staan 
  • Probeer te ontspannen voor je gaat slapen (een boek lezen, muziek luisteren, mediteren) 
  • Kijk vanaf een uur voor je gaat slapen niet meer naar schermen (tv, smartphone of laptop) 
  • Drink geen alcohol en eet niet te veel voordat je gaat slapen 
  • Zorg voor een koele, donkere en stille slaapkamer. Je kunt ook oordopjes of een slaapmasker gebruiken. 
  • Probeer gemiste slaap niet overdag in te halen, dit verstoort je slaapritme 
  • Zorg voor voldoende activiteit en licht overdag, bijvoorbeeld door een wandeling in de buitenlucht 
  • Een te drukke dag kan leiden tot een onrustige nacht waarbij je vaak wakker wordt. Een te rustige dag kan ook verstorend werken. Verdeel je energie overdag dus goed, met afwisseling tussen drukke en rustige activiteiten en voldoende pauzes. 

Tips voor naasten van mensen met slaapproblemen na een hersenaandoening 

Als je partner slecht slaapt, merk je dat zelf meestal ook. Je kunt wakker worden doordat je partner naast je ligt te woelen. Of je merkt dat je naaste overdag moe of prikkelbaar is. 

Iemand met slaapproblemen kun je op verschillende manieren helpen. Door samen op vaste tijden te gaan slapen en weer op te staan bijvoorbeeld. Of door samen rustgevende dingen te doen voor je gaat slapen. Zoals een boek lezen, of naar rustige muziek luisteren. Heb je lastige of moeilijke dingen te bespreken? Doe dat dan niet ’s avonds, maar overdag. 

Ook is het goed om begrip te tonen voor de slaapproblemen, hoe lastig het soms ook kan zijn als naaste. Als je naaste overdag moe en prikkelbaar is, kan dat komen door te weinig slaap. Je kunt rustig aangeven dat je merkt dat je naaste moe is, en wat dat met je doet. Probeer niet boos te worden. Dat kan voor meer stress en dus meer slaapproblemen zorgen. 

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van: 

  • dr. Marthe Ford, klinisch neuropsycholoog en cognitief gedragstherapeut, Heliomare Revalidatie / Universitair Docent Brain & Cognition, Universiteit van Amsterdam

Laatste update: februari 2026