Wat is ADHD?

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een stoornis waarbij je vaak erg druk en snel afgeleid bent. Dat kan op verschillende manieren voor problemen zorgen.

ADHD bij kinderen

Het is een probleem als je als kind niet meer goed mee kan doen in de klas. Kinderen met ADHD leren soms minder snel, omdat ze snel zijn afgeleid. Of de meester of juf wordt vaak boos, omdat je kind niet altijd op de plek blijft zitten. Andere kinderen vinden je kind soms gek, omdat die vaak wat wilder is tijdens het spelen. Het is gedrag dat bij ADHD hoort. Daar kan je kind niets aan doen, maar het maakt veel dingen best moeilijk.

ADHD bij volwassenen

ADHD komt ook bij volwassenen voor, het gaat niet altijd over als je ouder wordt. Wel kun je leren om er beter mee om te gaan, zodat je er minder last van hebt in het dagelijks leven.

Soms kom je er pas op latere leeftijd achter je dat ADHD hebt. Bijvoorbeeld omdat je steeds meer problemen op je werk krijgt. Dat kan komen doordat je het lastig vindt om overzicht te houden. Of je krijgt problemen in relaties, zoals met vrienden of je partner. Als je ADHD hebt, kun je soms heel heftig reageren, wat anderen vervelend kunnen vinden.

Soorten ADHD

Er zijn allerlei kenmerken die bij ADHD horen. Dat je druk bent bijvoorbeeld, maar ook dat je niet altijd goed oplet. Je kunt snel afgeleid zijn en het lastig vinden om naar anderen te luisteren. Er zijn 3 soorten ADHD, met elk hun eigen kenmerken:

1. ADHD-I (Inattentive): je hebt vooral moeite om je aandacht bij dingen te houden. Je zit vaak in je eigen wereld, voor anderen lijkt het alsof je aan het dagdromen bent. Dit heette vroeger ADD, Attention Deficit Disorder.

2. ADHD-H (Hyperactive/Impulsive):je bent erg druk, je beweegt veel en kunt moeilijk stilzitten. Ook doe en zeg je vaak dingen zonder er eerst over na te denken.

3. ADHD-C (Combined): je hebt kenmerken van allebei de andere soorten. Je bent dus druk én je hebt moeite met aandacht. Deze vorm van ADHD komt het meest voor.

Hoe herken je ADHD?

Als je ADHD hebt kun je dat zelf merken, maar ook de mensen om je heen. Sommige dingen kun je aan jezelf herkennen, er zijn ook dingen die anderen juist merken.

  • Problemen met aandacht

    Voor jezelf voelt het alsof het altijd druk in je hoofd is. Je hebt veel gedachten en ideeën, die alle kanten op vliegen. Daardoor is het moeilijk om je aandacht bij dingen te houden. Tijdens de les op school bijvoorbeeld, waardoor je niet alles hoort wat de juf of meester zegt.

    Of op je werk, waardoor het lijkt alsof je het niet goed doet. Dat hoeft niet altijd zo te zijn. Het kan ook komen omdat je heel lang met hetzelfde bezig moet zijn. Dat is vaak veel moeilijker als je ADHD hebt. Taken verdelen in kleine stukjes kan dan al heel veel helpen.

    Je vindt het ook lastig om overzicht te krijgen en te houden. Je komt bijvoorbeeld vaak te laat omdat je de tijd helemaal niet in de gaten hebt. Bedenken wat je de rest van de week allemaal gaat doen is bijvoorbeeld al enorm moeilijk. Met geld omgaan ook, waardoor je soms meer uitgeeft dan verstandig is. Het is lastig om beslissingen te nemen, omdat je vaak over dingen twijfelt.

  • Problemen met hyperactiviteit

    Als je hyperactief bent, beweeg je heel veel en kun je bijna niets doen om dat te stoppen. Dat is voor kinderen erg lastig op school, waar je vaak stil moet blijven zitten. Of op je werk, tijdens een lange vergadering bijvoorbeeld. Die bewegingen kunnen klein zijn, zoals wippen met je voet of friemelen met je handen. Maar soms begin je te draaien op je stoel, sta je op of ga je lopen terwijl dat eigenlijk niet hoort.

    Die drukte merk je ook op andere manieren. In je hoofd bijvoorbeeld, omdat je steeds aan van alles en nog wat denkt. Maar ook in de manier waarop je praat. Je kunt soms aan een stuk door praten, terwijl je eigenlijk stil zou moeten zijn omdat een vriend of collega iets zegt.

  • Problemen met nadenken

    De meeste mensen denken na voordat ze iets doen. Als ze de weg willen oversteken, kijken ze eerst goed naar links en naar rechts. Als er niets aankomt, steken ze rustig over. Dat is veel moeilijker als je ADHD hebt. Je steekt dan de weg over zonder goed uit te kijken.

    Ook bij belangrijke beslissingen kun je hier last van hebben. Je koopt dan bijvoorbeeld ineens een dure auto, zonder eerst na te denken of je dat geld niet voor andere dingen nodig hebt.

  • Problemen met gevoelens en gedrag

    Dat gaat ook zo met hoe je je voelt. Je kunt het ene moment blij zijn, maar je ineens verdrietig voelen. Je hebt daar ook niet zoveel controle over, soms word je ineens heel boos bijvoorbeeld. Dat merk je ook in het gedrag. Kinderen met ADHD spelen bijvoorbeeld heel wild. Volwassen met ADHD hebben ook moeite met controle over hun gedrag. Ze zijn bijvoorbeeld gevoeliger voor verslavingen.

Voor jezelf voelt het alsof het altijd druk in je hoofd is. Je hebt veel gedachten en ideeën, die alle kanten op vliegen. Daardoor is het moeilijk om je aandacht bij dingen te houden. Tijdens de les op school bijvoorbeeld, waardoor je niet alles hoort wat de juf of meester zegt.

Of op je werk, waardoor het lijkt alsof je het niet goed doet. Dat hoeft niet altijd zo te zijn. Het kan ook komen omdat je heel lang met hetzelfde bezig moet zijn. Dat is vaak veel moeilijker als je ADHD hebt. Taken verdelen in kleine stukjes kan dan al heel veel helpen.

Je vindt het ook lastig om overzicht te krijgen en te houden. Je komt bijvoorbeeld vaak te laat omdat je de tijd helemaal niet in de gaten hebt. Bedenken wat je de rest van de week allemaal gaat doen is bijvoorbeeld al enorm moeilijk. Met geld omgaan ook, waardoor je soms meer uitgeeft dan verstandig is. Het is lastig om beslissingen te nemen, omdat je vaak over dingen twijfelt.

Als je hyperactief bent, beweeg je heel veel en kun je bijna niets doen om dat te stoppen. Dat is voor kinderen erg lastig op school, waar je vaak stil moet blijven zitten. Of op je werk, tijdens een lange vergadering bijvoorbeeld. Die bewegingen kunnen klein zijn, zoals wippen met je voet of friemelen met je handen. Maar soms begin je te draaien op je stoel, sta je op of ga je lopen terwijl dat eigenlijk niet hoort.

Die drukte merk je ook op andere manieren. In je hoofd bijvoorbeeld, omdat je steeds aan van alles en nog wat denkt. Maar ook in de manier waarop je praat. Je kunt soms aan een stuk door praten, terwijl je eigenlijk stil zou moeten zijn omdat een vriend of collega iets zegt.

De meeste mensen denken na voordat ze iets doen. Als ze de weg willen oversteken, kijken ze eerst goed naar links en naar rechts. Als er niets aankomt, steken ze rustig over. Dat is veel moeilijker als je ADHD hebt. Je steekt dan de weg over zonder goed uit te kijken.

Ook bij belangrijke beslissingen kun je hier last van hebben. Je koopt dan bijvoorbeeld ineens een dure auto, zonder eerst na te denken of je dat geld niet voor andere dingen nodig hebt.

Dat gaat ook zo met hoe je je voelt. Je kunt het ene moment blij zijn, maar je ineens verdrietig voelen. Je hebt daar ook niet zoveel controle over, soms word je ineens heel boos bijvoorbeeld. Dat merk je ook in het gedrag. Kinderen met ADHD spelen bijvoorbeeld heel wild. Volwassen met ADHD hebben ook moeite met controle over hun gedrag. Ze zijn bijvoorbeeld gevoeliger voor verslavingen.

2,9%

van de mensen jonger dan 18 jaar heeft ADHD volgens een bevolkingsonderzoek uit 2009 in Nederland.

2,1%

van de mensen tussen de 18 en 44 jaar heeft ADHD volgens een bevolkingsonderzoek uit 2009 in Nederland.

Oorzaken van ADHD

Er wordt nog veel onderzoek gedaan naar de oorzaken van ADHD. Het lijkt erop dat de oorzaken te maken hebben met verbindingen in de hersenen. Ook erfelijkheid en de omgeving spelen een rol.

In de hersenen

Het is bekend dat de hersenen van mensen met ADHD iets anders werken dan die van mensen zonder ADHD. Sommige hersendelen vormen zich in de kindertijd bijvoorbeeld langzamer dan bij andere kinderen. Ook wordt informatie tussen verschillende delen van de hersenen iets anders doorgegeven.

Erfelijkheid

Onderzoekers denken dat ADHD voor een belangrijk deel erfelijk bepaald is. Het zit dus in je genen. Maar welke genen dat precies zijn is nog onduidelijk. Het lijkt erop dat meerdere genen er samen voor zorgen dat je aanleg hebt voor ADHD. Dat je aanleg hebt, betekent niet automatisch dat je ook ADHD krijgt.

Omgeving

Of je ADHD krijgt wordt voor een belangrijk deel ook bepaald door invloeden van buitenaf. Kinderen die te vroeg geboren worden of te licht zijn, krijgen later bijvoorbeeld vaker ADHD. Dat is ook zo als je moeder tijdens de zwangerschap rookt, alcohol drinkt, of veel stress heeft. Ook de omgeving waarin je opgroeit speelt een rol. Als er veel ruzie en stress is thuis heb je meer kans om ADHD te ontwikkelen.

Heb je vragen over (de gevolgen van) een hersenaandoening of over behandelingen? Onze medewerkers van de infolijn helpen je graag. Neem gerust contact op via mail of telefoon.

Advies voor mensen met ADHD

ADHD maakt een heleboel dingen lastig. Gelukkig kun je verschillende dingen doen om beter met je ADHD om te gaan. Dat begint met snappen wat ADHD is. Kinderen kunnen hierover met hun ouders praten. Als je al wat ouder bent, kun je hier met je arts over praten.

Het kan ook helpen om anderen erover te vertellen. Bijvoorbeeld op school of op je werk, zodat ze daar beter snappen waarom je soms anders reageert. Daarnaast kan het helpen om te praten met andere mensen met ADHD. Om te leren hoe zij ermee omgaan, maar ook om ervaringen uit te wisselen. Dat kan bijvoorbeeld bij Impuls & Woortblind, een vereniging voor jongeren en volwassenen met ADHD.

Tips voor mensen met ADHD

  • Zorg voor regelmaat, bijvoorbeeld met een indeling voor de dag.
  • Zorg dat deze goed te zien is, bijvoorbeeld op de koelkast.
  • Plan je dagen niet te vol.
  • Ga elke dag op dezelfde tijd naar bed.
  • Sta elke dag op dezelfde tijd weer op.
  • Neem altijd je medicijnen en doe dat op tijd.
  • Praat met anderen met ADHD (‘lotgenotencontact’).

Pip blogt over haar leven met ADHD

Lees de blogs

Advies voor naasten en de omgeving van mensen met ADHD

Als iemand ADHD heeft, merkt iedereen in de directe omgeving dat. Het is daarom goed om te weten wat je als ouder, leerkracht of werkgever kunt doen.

Voor partners en familie kan het net zo moeilijk zijn om met gevolgen van ADHD om te gaan, als voor degene die het zelf heeft. Oudervereniging Balans is er voor mensen die hetzelfde meemaken (‘lotgenotencontact’). Daar kun je met je familie terecht voor meer hulp en sociale steun.

Zorgen voor naasten, ook wel mantelzorg genoemd, is voor de meeste mensen logisch. Als één van je vrienden ADHD heeft wil je natuurlijk graag helpen. Soms kun je meer doen dan je denkt, ook als collega of werkgever. Soms ben je partner of ouder van een iemand met ADHD. Dat is niet altijd even makkelijk. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan wat de overheid ‘gebruikelijke hulp’ noemt. Hieronder een paar tips.

  • Tips voor naasten

    • Help bij het houden van regelmaat, bijvoorbeeld door samen een planning te maken.
    • Let erop dat deze planning niet te vol wordt.
    • Blijf in gesprek over wat ADHD voor je naaste, maar ook voor jou betekent.
    • Praat met andere naasten van mensen met ADHD (‘lotgenotencontact’).
  • Tips voor ouders

    • Zorg voor regelmaat, bijvoorbeeld met een indeling voor de dag.
    • Zorg dat deze goed te zien is, bijvoorbeeld op de koelkast.
    • Zorg dat je kind genoeg beweging krijgt.
    • Help met het plannen van taken.
    • Geef complimentjes bij goed gedrag.
    • Praat met andere ouders van kinderen met ADHD (‘lotgenotencontact’).

Tips voor naasten

  • Help bij het houden van regelmaat, bijvoorbeeld door samen een planning te maken.
  • Let erop dat deze planning niet te vol wordt.
  • Blijf in gesprek over wat ADHD voor je naaste, maar ook voor jou betekent.
  • Praat met andere naasten van mensen met ADHD (‘lotgenotencontact’).

Tips voor ouders

  • Zorg voor regelmaat, bijvoorbeeld met een indeling voor de dag.
  • Zorg dat deze goed te zien is, bijvoorbeeld op de koelkast.
  • Zorg dat je kind genoeg beweging krijgt.
  • Help met het plannen van taken.
  • Geef complimentjes bij goed gedrag.
  • Praat met andere ouders van kinderen met ADHD (‘lotgenotencontact’).
  • Tips voor leerkrachten

    • Ga in gesprek met het kind en de ouders.
    • Maak afspraken over hoe je met het kind omgaat, bijvoorbeeld door een stopteken af te spreken bij ongewenst gedrag.
    • Vertel de andere kinderen in de klas over ADHD.
    • Volg een ADHD-training voor leerkrachten.
  • Tips voor werkgevers

    • Ga in gesprek met de werknemer, zodat je weet wat goed gaat en wat meer moeite kost.
    • Maak samen afspraken, bijvoorbeeld over de planning.
    • Zorg voor een werkplek met weinig afleiding, dus bijvoorbeeld niet naast de koffieautomaat of in een kantoortuin.

Tips voor leerkrachten

  • Ga in gesprek met het kind en de ouders.
  • Maak afspraken over hoe je met het kind omgaat, bijvoorbeeld door een stopteken af te spreken bij ongewenst gedrag.
  • Vertel de andere kinderen in de klas over ADHD.
  • Volg een ADHD-training voor leerkrachten.

Tips voor werkgevers

  • Ga in gesprek met de werknemer, zodat je weet wat goed gaat en wat meer moeite kost.
  • Maak samen afspraken, bijvoorbeeld over de planning.
  • Zorg voor een werkplek met weinig afleiding, dus bijvoorbeeld niet naast de koffieautomaat of in een kantoortuin.

Behandeling van ADHD

Er is geen medicijn of therapie waardoor ADHD overgaat. Wel zijn er medicijnen en therapieën waardoor je minder last hebt van ADHD. Vaak zal de arts of psychiater voor een combinatie van medicijnen en therapie kiezen.

Medicijnen

Het bekendste medicijn bij ADHD is Ritalin. Dat is een merknaam, de werkzame stof is methylfenidaat. Het medicijn zorgt dat sommige stoffen in de hersenen weer in de juiste balans zijn. Dat heeft voor veel mensen met ADHD verschillende voordelen:

  • je kunt beter werken en leren
  • je kunt beter opletten
  • je voelt je rustiger

Het nadeel van methylfenidaat is dat het maar kort werkt, tussen de 2 en 4 uur. Dat betekent dat je het erg vaak moet slikken, wat lastig is. Het wordt dan ook niet meer vaak voorgeschreven aan volwassenen.

Ook kun je last hebben van bijwerkingen. Als het medicijn is uitgewerkt voel je je nog onrustiger dan daarvoor. Je moet het dus de hele dag door nemen. Ook kun je last krijgen van hoofdpijn, hartkloppingen en minder zin in eten. Stoppen met het medicijn is ook niet makkelijk.

Er zijn andere medicijnen die langer werken en minder bijwerkingen hebben. De werkzame stof hiervan is dexamfetamine. Meestal duurt het dan wel iets langer voordat je iets van het medicijn merkt.

Melatonine

Een van de kenmerken van ADHD is dat je minder goed slaapt. Dat komt vaak door problemen met het slaaphormoon in je lichaam, melatonine. Het kan dan helpen om extra melatonine te slikken. Doe dit alleen in overleg met je huisarts. Verkeerd gebruik van melatonine maakt de slaapproblemen alleen maar erger.

Therapie

Dit begint vaak met het geven van meer informatie. Aan de persoon met ADHD, maar ook aan de naasten. Zo snapt iedereen beter wat ADHD is en wat dat betekent. Ook snappen ze beter waarom je in sommige situaties anders reageert. Dat zorgt vaak al voor meer rust in huis, wat erg prettig is als je ADHD hebt.

Coaching

Daarnaast zijn er vormen van coaching. Je praat dan alleen of in een groep met een coach. Die geeft tips over hoe je beter met je ADHD om kunt gaan. Het voordeel van coaching in een groep is dat je ook hoort hoe anderen met hun ADHD omgaan. Zo ontdek je dat je niet de enige bent en leer je van elkaar.

Training

Er zijn trainingen die je helpen om beter met je ADHD om te gaan. Je leert dan bijvoorbeeld hoe je beter dingen kunt onthouden. Of hoe je langer je aandacht vasthoudt. Ook kun je leren hoe je meer zelfvertrouwen krijgt.

Daarnaast zijn er trainingen voor ouders en leerkrachten. Zij leren dan hoe ze het kind kunnen helpen om minder last te hebben van je ADHD.

Gevolgen ADHD

ADHD zorgt ervoor dat je hersenen informatie anders verwerken. Dat merk je op allerlei manieren, tijdens je hele leven.

  • Iets begrijpen

    Veel mensen denken dat je minder slim bent als je ADHD hebt. Dat is niet waar. Wel is het zo dat ADHD het moeilijker maakt om dingen te snappen. Omdat je snel afgeleid bent bijvoorbeeld. Daardoor hoor je in de klas niet altijd alles wat er gezegd wordt. Of heb je moeite om tijdens een training op je werk goed op te letten.

  • Jezelf verplaatsen

    Ergens naartoe wandelen of fietsen is meestal geen probleem. Wel ben je sneller afgeleid, waardoor je soms minder goed oplet in het verkeer. Dat kan gevaarlijk zijn. Bijvoorbeeld als je autorijdt. Daarom moet je bij het aanvragen van een rijbewijs laten weten dat je ADHD hebt. Kijk voor meer informatie op de website van het CBR.

  • Jezelf verzorgen

    Als je ADHD hebt, zorg je soms minder goed voor jezelf. Je vergeet bijvoorbeeld om je handen te wassen nadat je naar het toilet bent geweest. Of om je tanden te poetsen voordat je naar school gaat.

  • Omgaan met anderen

    Omgaan met anderen kan lastig zijn als je ADHD hebt. Omdat je snel afgeleid bent, lijkt het bijvoorbeeld of je niet luistert. Of je praat steeds door iemand heen. Als mensen niet snappen dat dat door je ADHD komt, vinden ze het moeilijk om met je om te gaan. Je kunt je daardoor voelen alsof je er niet bij hoort.

  • Dagelijkse activiteiten

    Met ADHD loop je elke dag wel tegen problemen aan. Op je werk of tijdens je studie bijvoorbeeld. Het kost je daar vaak meer moeite om goed mee te doen. Dat geldt ook voor dingen thuis, zoals het huishouden.

    Als je ADHD hebt, beweeg je vaak erg veel. Stilzitten is dan erg moeilijk. Maar dingen waarbij je precieze bewegingen moet maken ook. Denk aan het strikken van je veters, of met mes en vork eten. Dat kun je ook merken tijdens het sporten, zoals voetbal, tennis of handbal.

  • Meedoen aan de wereld

    Met ADHD kun je net zoals anderen meedoen aan de wereld. Het kost soms alleen meer moeite. Het helpt als je weet waar je goed en minder goed in bent. Zo kun je bijvoorbeeld een studie of baan kiezen die beter bij jou en je ADHD past.

Veel mensen denken dat je minder slim bent als je ADHD hebt. Dat is niet waar. Wel is het zo dat ADHD het moeilijker maakt om dingen te snappen. Omdat je snel afgeleid bent bijvoorbeeld. Daardoor hoor je in de klas niet altijd alles wat er gezegd wordt. Of heb je moeite om tijdens een training op je werk goed op te letten.

Ergens naartoe wandelen of fietsen is meestal geen probleem. Wel ben je sneller afgeleid, waardoor je soms minder goed oplet in het verkeer. Dat kan gevaarlijk zijn. Bijvoorbeeld als je autorijdt. Daarom moet je bij het aanvragen van een rijbewijs laten weten dat je ADHD hebt. Kijk voor meer informatie op de website van het CBR.

Als je ADHD hebt, zorg je soms minder goed voor jezelf. Je vergeet bijvoorbeeld om je handen te wassen nadat je naar het toilet bent geweest. Of om je tanden te poetsen voordat je naar school gaat.

Omgaan met anderen kan lastig zijn als je ADHD hebt. Omdat je snel afgeleid bent, lijkt het bijvoorbeeld of je niet luistert. Of je praat steeds door iemand heen. Als mensen niet snappen dat dat door je ADHD komt, vinden ze het moeilijk om met je om te gaan. Je kunt je daardoor voelen alsof je er niet bij hoort.

Met ADHD loop je elke dag wel tegen problemen aan. Op je werk of tijdens je studie bijvoorbeeld. Het kost je daar vaak meer moeite om goed mee te doen. Dat geldt ook voor dingen thuis, zoals het huishouden.

Als je ADHD hebt, beweeg je vaak erg veel. Stilzitten is dan erg moeilijk. Maar dingen waarbij je precieze bewegingen moet maken ook. Denk aan het strikken van je veters, of met mes en vork eten. Dat kun je ook merken tijdens het sporten, zoals voetbal, tennis of handbal.

Met ADHD kun je net zoals anderen meedoen aan de wereld. Het kost soms alleen meer moeite. Het helpt als je weet waar je goed en minder goed in bent. Zo kun je bijvoorbeeld een studie of baan kiezen die beter bij jou en je ADHD past.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:

  • Prof. dr. Sarah Durston, hoogleraar Ontwikkelingsstoornissen van de Hersenen, UMC Utrecht
  • Prof. dr. J.J. Sandra Kooij, psychiater en hoogleraar ADHD bij volwassenen, Amsterdam UMC en Hoofd Kenniscentrum ADHD bij volwassenen, PsyQ Den Haag