Hersenontsteking (encefalitis)

Kenmerken van een hersenontsteking

De kenmerken hangen af van de ernst en de precieze plek van de hersenontsteking. Ook je leeftijd speelt een rol. 

Als je een hersenontsteking hebt, dan kun je last krijgen van klachten zoals: 

• in de war zijn 
• een slaperig gevoel of zelfs in coma raken 
• epilepsie  
• problemen met bewegen, bijvoorbeeld door minder kracht in je spieren of een verlamming aan één kant van je lijf 
• hoofdpijn 
• problemen met denken en onthouden  
• veranderingen in je gedrag  

Diagnose van een hersenontsteking

Een hersenontsteking begint meestal met veranderingen in je gedrag, problemen met denken en epilepsie. Ook kun je in de war zijn. 

Bij een erge ontsteking ontstaan er binnen een paar dagen ernstige klachten. Je kan dan ook problemen krijgen met zien, praten, lopen en wakker blijven. Ook kan er een verlamming ontstaan. Met deze klachten kom je vaak eerst bij de spoedeisende hulp in het ziekenhuis. 

Hier zal een speciale arts, een neuroloog, je lichaam en je bloed onderzoeken.  

Verder maakt de neuroloog een CT-scan en een MRI-scan. Soms meet de neuroloog ook de activiteit in je hersenen met een EEG.  

Ook onderzoekt de neuroloog je hersenvocht. Dit is vocht dat rondom je hersenen en ruggenmerg zit. Hiervoor is een ruggenprik nodig. 

Als de resultaten van alle onderzoeken binnen zijn, kan de arts vaststellen of je een hersenontsteking hebt.  

Oorzaken van een hersenontsteking

Meestal is een bepaald virus de oorzaak, zoals het herpesvirus, het verkoudheidsvirus, waterpokken of de bof. Een hersenontsteking die wordt veroorzaakt door een virus heet een virale hersenontsteking, of virale encefalitis.  

Ook kan een tekenbeet de oorzaak zijn van een virale hersenontsteking. Dit heet: tick-borne encephalitis (TBE) of tekenencefalitis. De kans op een infectie is in Nederland erg klein, maar komt wel steeds vaker voor. In andere landen komt het vaker voor Als je naar een gebied reist waar TBE-teken voorkomen, dan kun je je laten inenten tegen tekenencefalitis. 

Daarnaast kunnen tuberculose, gisten of schimmels een hersenontsteking veroorzaken.  

Een hersenontsteking kan ook ontstaan doordat je afweersysteem (immuunsysteem) je eigen lichaamscellen aanvalt. Dit heet een auto-immuun hersenontsteking, of auto-immuun-encefalitis (AIE). Bij een auto-immuun hersenontsteking is er geen indringer van buitenaf waardoor het afweersysteem aan gaat, zoals een virus of een bacterie. Toch wordt het afweersysteem geactiveerd en wordt het hersenweefsel aangevallen. Hierdoor raken delen van de hersenen beschadigd en krijg je klachten. 

Behandeling van een hersenontsteking

Als je een hersenontsteking hebt, dan moet je bijna altijd direct naar het ziekenhuis. Bij een hersenontsteking door een herpesvirus kan een arts een medicijn geven dat het virus bestrijdt: aciclovir. Je krijgt dit middel via een infuus. Het middel gaat dan door een slangetje met een naald in je lichaam. De behandeling duurt 2 tot 3 weken. 

Als de ontsteking door een ander virus is ontstaan, dan is er vaak geen medicijn om het virus te stoppen en moet het lichaam zelf tegen het virus vechten. 

Is de ontsteking veroorzaakt door een auto-immuunziekte, dan krijg je meestal medicijnen die ontstekingen remmen, zoals prednison of dexamethason. Bij een hersenontsteking door een bacterie, schimmels of tuberculose krijg je antibiotica via een infuus. 

Bij ernstige klachten kan revalideren nodig zijn. Je oefent dan bepaalde dingen, zodat je deze later zoveel mogelijk zelf kunt. 

Dit gebeurt meestal eerst in het ziekenhuis en daarna in een revalidatiecentrum of verpleeghuis. Een fysiotherapeut kan je helpen als je moeite hebt met lopen en bewegen. Bij problemen met praten en slikken kan een logopedist helpen. 

Gevolgen van een hersenontsteking

Een hersenontsteking hoeft niet altijd gevolgen te hebben. Soms hou je er niks aan over en word je vanzelf weer helemaal beter.  

Maar als de ontsteking ernstiger is, dan kun je er binnen een paar dagen of weken aan overlijden.  

Aan een hersenontsteking kun je verschillende lichamelijke en mentale klachten overhouden.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van: 

• Prof.Dr. Matthijs C. Brouwer, neuroloog, Amsterdam UMC
• Drs. Robin van Steenhoven, neuroloog,Erasmusmcte Rotterdam 

Laatste update: januari 2026