Delen
 

Alzheimer

In de meeste gevallen heeft dementie betrekking op de ziekte van Alzheimer. Van de verschillende soorten dementie is dementie als gevolg van de ziekte van Alzheimer de meest voorkomende. Verwarrend is dat de term 'alzheimer' vaak gebruikt wordt als de meer algemene term 'dementie' wordt bedoeld. Alzheimer is echter een vórm van dementie. Anders gezegd: bij de ziekte van Alzheimer is zeker sprake van dementie, maar niet alle mensen met dementie hebben de ziekte van Alzheimer.

Oorzaak

In de hersenen van alzheimerpatiënten zijn afwijkingen te zien die bij sommige mensen zonder dementie ook voorkomen: de zogenaamde plaques en tangles. Beide zijn eiwitten, die neerslaan in de hersenen: tussen de hersencellen of in de wand van de hersenbloedvaten. Deze eiwitten belemmeren daarmee de communicatie tussen zenuwcellen, en dat tast het denken en het geheugen aan. Het is overigens niet gezegd dat deze neergeslagen plaques en tangles alzheimer veroorzaken, maar ze vormen wel een risicofactor, naast onder andere een hoge bloeddruk en een hoog cholesterolgehalte.

De afbeelding toont de amyloïde plaques en neurofibrillaire tangles, die een rol spelen bij de aantasting van zenuwcellen bij de ziekte van Alzheimer.

Amyloïde plaques zijn abnormale clusters van dode en stervende zenuwcellen, andere hersencellen en amyloïd-eiwitfragmenten, die zich nestelen tussen de overgebleven zenuwcellen. Bij gezonde mensen worden deze amyloïd-eiwitten afgebroken en verwijderd.

Een tangle is een opeenhoping van gedraaide eiwitfragmenten binnen in zenuwcellen. Het tau-eiwit is het belangrijkste eiwit-bestanddeel van de tangles. Normaal helpt het tau-eiwit mee om de interne structuur van de cel te handhaven. 

Symptomen

Bij deze hersenaandoening is een belangrijk criterium dat de dementie geleidelijk aan is ontstaan en langzaam verergert.

Vergeetachtigheid is het meest in het oog springende verschijnsel. Het opnemen van nieuwe informatie lukt niet meer, en er ontstaan problemen met lezen, praten, schrijven en rekenen. Verder gaan ook andere cognitieve functies (het vermogen te denken, oordelen en begrijpen) verloren. Zelfstandig handelen en het nemen van initiatieven worden bemoeilijkt en raken onder het vroegere niveau. Vaak raakt iemand gedesoriënteerd in tijd en/of plaats en gaan sociale vaardigheden verloren.

Geheugenstoornissen kunnen alzheimerpatiënten achterdochtig maken. Ongeveer de helft van de alzheimerpatiënten heeft last van wanen: overtuigingen die niet met de realiteit overeenkomen. Deze zijn meestal achterdochtig getint. Zo kan de patiënt denken dat hij bedrogen of bestolen is door zijn partner of verzorgers. Soms hallucineert hij: hij ziet of hoort dingen die er niet zijn.

Mensen met alzheimer krijgen met name problemen met alledaagse activiteiten, die bijvoorbeeld steeds onhandiger worden uitgevoerd. Tegelijkertijd blijft het gangbare sociale contact nog lange tijd in stand, hetgeen buitenstaanders de verkeerde indruk kan geven dat er niets aan de hand is.

Diagnose

De diagnose wordt meestal gesteld aan de hand van de ziekteverschijnselen. Alzheimer is een steeds erger wordende ziekte, die uiteindelijk binnen tien à vijftien jaar (soms sneller) tot de dood leidt. MRI-scans kunnen afwijkingen in de hersenen van alzheimerpatiënten aantonen, zoals atrofie, het 'ineenschrompelen' van de hersenen.

Ook het testen van het hersenvocht voor de diagnose is op veel plaatsen mogelijk. Bij de ziekte van Alzheimer zijn de eiwitten afkomstig van de tangles en plaques aantoonbaar aanwezig in het hersenvocht.

Behandeling

De ziekte van Alzheimer is vooralsnog ongeneeslijk, maar er bestaan wel geneesmiddelen en therapieën die het leven van de patiënten enigszins kunnen verlichten.

Bij beginnende alzheimer worden weleens medicijnen gebruikt die een remmende werking op de ziekte zouden hebben. De meningen hierover zijn echter verdeeld: volgens een aantal artsen is het effect van de bijwerkingen groter dan de remmende werking op de aandoening.

Verder richt de therapie van alzheimerpatiënten zich vooral op begeleiding en zorg, met als centrale vraag: 'Op welke wijze voelt de patiënt zich het meest veilig en comfortabel?' Steeds meer wordt het doel gesteld de patiënt zo lang mogelijk thuis te ondersteunen. Daar blijken patiënten, met hulp, soms opmerkelijk lang te kunnen functioneren. Deze ondersteuning wordt in toenemende mate gegeven vanuit verpleeghuizen, waar ook opname kan plaatsvinden wanneer dat uiteindelijk noodzakelijk is geworden. Verder nodigen steeds meer verzorgingshuizen bijvoorbeeld kleuters uit om mee te doen met de activiteiten van de demente ouderen. Gebleken is dat de aanwezigheid van kinderen een prikkelende werking op de ouderen heeft.

Daarnaast bestaan er snoezeltherapieën. Meestal is daarvoor een aparte ruimte ingericht, met gedempt licht, muziek, warme kleuren en zachte vormen.

Cijfers

  • 1 op de 10 mensen boven de 65 jaar krijgt de ziekte van Alzheimer, en ongeveer de helft van de mensen boven de 85 jaar.
  • Bij mensen boven de zeventig jaar komt de ziekte van Alzheimer twee tot drie keer vaker voor dan bij vrouwen dan bij mannen.
  • Iemand wiens vader, moeder, broer of zus de ziekte van Alzheimer heeft, heeft een grotere kans de ziekte ook te krijgen.
  • Totaal aantal Nederlanders met alzheimer: naar schatting 200.000 (met een verwachte verdubbeling in het jaar 2030).
  • Wereldwijd: naar schatting 20 miljoen mensen met de ziekte van Alzheimer.
Dit is contactinfo