Delen
 

Dementie

Dementie is de verzamelnaam voor stoornissen waarbij de hogere verstandelijke vermogens achteruit gaan.

Symptomen

Letterlijk betekent dementie 'ontgeesting, geestelijke aftakeling'. Dementie is eigenlijk geen ziekte maar een combinatie van ziekteverschijnselen die samen het dementiesyndroom vormen.

 

Dementie wordt vaak geassocieerd met ouderdom, maar is geen onvermijdelijk gevolg van ouderdom. De meeste 65-plussers functioneren verstandelijk gezien goed. Alleen zijn bepaalde cognitieve capaciteiten minder goed dan in de 'jonge jaren', hetgeen een heel natuurlijk proces is. In vijf procent van de gevallen is dementie een omkeerbaar proces. In die gevallen is bijvoorbeeld ernstige depressie of medicijnvergiftiging de oorzaak. Tijdelijke dementie kan ook optreden na een hersenoperatie.

 

Bij dementie worden denken, oriëntatievermogen, begrip, leer- en oordeelvermogen en taalgebruik minder, terwijl het bewustzijn helder blijft. Maar het meest opvallende aspect van dementie zijn de ernstige geheugenproblemen. In het begin tast dementie het kortetermijngeheugen het meest aan. Later breiden de problemen zich ook uit over het lange- termijngeheugen. Het opnemen van nieuwe informatie lukt niet meer, en er ontstaan problemen met lezen, praten, schrijven en rekenen.

Zelfstandig handelen en het nemen van initiatieven worden bemoeilijkt en raken onder het vroegere niveau. Ook persoonlijkheids- en gedragsveranderingen kunnen optreden, zoals de versterking van karaktereigenschappen. Vaak raakt iemand gedesoriënteerd in tijd en/of plaats en gaan sociale vaardigheden verloren. Veel patiënten krijgen klachten van depressieve aard. In de laatste fase van het ziekteproces is de patiënt zeer hulpbehoevend en herkent hij zijn familie en omgeving niet of nauwelijks meer.

Verschillende vormen

Er zijn veel vormen van dementie, en er zijn ook aandoeningen waarbij bepaalde symptomen van dementie voorkomen. De meest bekende vorm is de ziekte van Alzheimer. Dementie kan ook ontstaan na herseninfarcten (vasculaire dementie). Andere vormen zijn frontotemporale dementie (vroeger ook wel ziekte van Pick genoemd) en dementie met lewylichaampjes. Voorbeelden van andere aandoeningen waarbij dementie kan optreden zijn parkinson, huntington, aids en OPS.

Diagnose

De diagnose dementie wordt gesteld bij een ernstige geheugenstoornis in combinatie met minstens één ander probleem: een verstoord taalbegrip, voorwerpen niet meer kunnen herkennen terwijl de zintuigen nog werken (agnosie), meervoudige handelingen niet kunnen uitvoeren (apraxie) en problemen met het intellectuele vermogen (plannen, regelen en abstract denken). Voor de diagnose moeten deze problemen het dagelijks functioneren in enige mate verstoren.

De diagnose dementie kan met grote zekerheid gesteld worden in geheugenpoliklinieken en alzheimercentra. De hier genoemde vormen van dementie kunnen worden onderscheiden door middel van gedragstesten en -observaties in combinatie met beeldvormend onderzoek en onderzoek van hersenvocht.

Geheugenpoli

In een geheugenpoli werken meerdere specialisten samen om tot een diagnose te komen. De werkwijze en aanwezige specialisten kunnen per geheugenpoli verschillen. Vaak wordt er een neuropsychologisch onderzoek (NPO) uitgevoerd. Hierbij wordt er gekeken naar verschillende functiedomeinen zoals motoriek, taal, geheugen en aandacht. Voor een bezoek aan de geheugenpoli is een verwijzing nodig.

Beeldvormende technieken

In combinatie met de gedragstesten kan beeldvorming door bijvoorbeeld MRI- of CT-scans de diagnose dementie bevestigen. De scans brengen de verschrompeling van (delen van) de hersenen in beeld, waardoor de specifieke diagnose bevestigd kan worden. Tegenwoordig kan ook met de PET-scan de stofwisseling van de hersenen (of de vermindering daarvan in het geval van dementie) in beeld gebracht worden.

De bovenste rij PET-scans laat het glucoseverbruik zien van een gezond persoon; de onderste die van een patiënt met dementie.

Hersenvocht

Ook het testen van het hersenvocht voor de diagnose is op veel plaatsen mogelijk. Bij de ziekte van Alzheimer zijn de eiwitten afkomstig van de tangles en plaques aantoonbaar aanwezig in het hersenvocht.

Behandeling

Dementie genezen is nog niet mogelijk. Behandeling is erop gericht de kwaliteit van leven van mensen met dementie te verbeteren. De vraag is dan ook: op welke wijze voelt de patiënt zich het meest veilig en comfortabel? Er wordt vaak naar gestreefd om mensen met dementie zo lang mogelijk thuis te houden, in een vertrouwde omgeving. Er zijn veelbelovende resultaten van onderzoek hiernaar.

 

Medicijnen

Bij de ziekte van Alzheimer en de dementie met Lewylichaampjes zijn medicijnen geïndiceerd die volledig vergoed worden, maar alleen voorgeschreven mogen worden door een specialist, meestal werkend in de geheugenpoli of alzheimercentrum. Het doel van deze medicatie is de symptomen te verbeteren dan wel gelijk te houden. De reacties van patiënten op deze medicijnen kunnen erg verschillen en zijn helaas niet te voorspellen. Daarom dient regelmatige controle (doorgaans eens per drie tot zes maanden) plaats te vinden.

Voor de overige vormen van dementie zijn geen specifieke medicijnen beschikbaar. Wel zijn er medicijnen beschikbaar wanneer er sprake is van angst, rusteloosheid, slaapproblemen, hallucinaties of wanen.

 

 

Cijfers

Naar schatting zijn er in Nederland 250.000 mensen met een vorm van dementie.

De oorzaken van dementie overlappen elkaar vaak waardoor het totaal meer dan 100% is:

  • Ziekte van Alzheimer: 70%
  • Vasculaire dementie: 15-20%
  • Zeldzame gevallen van dementie: 15%
    • Frontotemporale dementie
    • Dementie bij Parkinson
    • Dementie met lewylichaampjes
  • Rest <5%, waaronder:
    • Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
    • Dementie bij Huntington
    • OPS
Dit is contactinfo